Γράφει: Λεύκη Σαραντινού

Ο Ζαχαρίας Μαυροειδής σπούδασε αρχιτεκτονική στη Θεσσαλονίκη, θέατρο στη Μαδρίτη και κινηματογράφο στην Αθήνα και την Κούβα. Έχει σκηνοθετήσει τις ταινίες Το καλοκαίρι της Κάρμεν (2023), Απόστρατος (2019), Ο ξεναγός (2011) και το ντοκιμαντέρ Στο σώμα της (2018). Το 2014 εκδόθηκε το πρώτο του μυθιστόρημα Εφτά ψυχές στο στόμα από τις εκδόσεις Polaris. Έχει συμμετάσχει στις συλλογικές εκδόσεις Τι μας μαθαίνει η τέχνη (εκδόσεις ΦΡΜΚ, 2020, επιμ. Κατερίνα Ηλιοπούλου), Η χαμένη λεωφόρος του ελληνικού σινεμά (εκδόσεις Νεφέλη, 2019, επιμ. Αφροδίτη Νικολαΐδου) και Θηρασιά IV (Τα πράγματα, 2024, επιμ. Καλλιρρόη Παλυβού).

Στο Bookia μας μίλησε για την καινούργια του συλλογή διηγημάτων με τίτλο «Θεριστές».

Τη συγκεκριμένη συλλογή διηγημάτων τη γράφατε πολλά χρόνια ή απλά ομαδοποιήσατε παλιά σας κείμενα για την παρούσα έκδοση;

Ο βασικός κορμός γράφτηκε σε βάθος χρόνων, αρχικά ως μικρές ιστορίες χωρίς ενιαία στόχευση που κάποια στιγμή ομαδοποίησα με το νήμα του καλοκαιριού. Όταν πήρα το πράσινο φως από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, είδα τη συλλογή πιο σφαιρικά και πρόσθεσα αρκετές νέες ιστορίες. Χονδρικά το ένα τρίτο της συλλογής ολοκληρώθηκε τον τελευταίο χρόνο. 

Πώς σκεφτήκατε την ιδέα να υπάρχει ένα διήγημα στη συλλογή για έναν διαφορετικό τόπο;

Η ιδέα προέκυψε όταν είχα ήδη γράψει αρκετά διηγήματα. Από τη φύση τους οι ιστορίες είχανε έντονη σχέση με τον τόπο στον οποίο εξελίσσονταν. Όντας και απόφοιτος αρχιτεκτονικής έχω μια έμφυτη τάση να βρίσκω αφηγηματικές ποιότητες στον χώρο. Κάποια στιγμή αντικατέστησα όλους τους τίτλους των διηγημάτων με τον τόπο στον οποίο εξελίσσονταν και ένιωσα ότι αυτό προσέδιδε μια υπεραξία στο σύνολο. Η συλλογή ανιχνεύει το συλλογικό βίωμα του ελληνικού καλοκαιριού, εξού και η γεωγραφία της χώρας είναι στο DNA της. 

Πολλοί πιστεύουν ότι το διήγημα είναι το δυσκολότερο είδος του αφηγηματικού λόγου. Συντάσσεστε κι εσείς με αυτή την άποψη;

Προσωπικά νιώθω ότι το διήγημα προσφέρει τεράστια εκφραστική ελευθερία. Η μικρή του έκταση επιτρέπει πάσης φύσεως πειραματισμούς, όπως ακριβώς ισχύει και στις μικρού μήκους ταινίες. Η φόρμα του είναι ιδανική για να φιλοξενήσει ένα αφαιρετικό, αποσπασματικό αφηγηματικό υλικό το οποίο αφήνει άπλετο χώρο στη φαντασία του αναγνώστη για να συμπληρώσει τα κενά. 

Έχετε επισκεφθεί κάποια από τα μέρη στα οποία διαδραματίζονται τα διηγήματά σας; Αν ναι, ποια σας άρεσαν περισσότερο από αυτά;

Έχω επισκεφθεί τα περισσότερα από τα μέρη στα οποία «ταξιδεύει» η συλλογή. Η Γαύδος είναι σίγουρα ένας ιδιαίτερα αγαπημένος τόπος, αλλά και η Ήπειρος με έχει γοητεύσει εξίσου με την επιβλητική φύση της. Φυσικά, οι Κυκλάδες παραμένουν το αρχετυπικό σκηνικό για το ελληνικό καλοκαίρι. 

Χρειάστηκε να ψάξετε πληροφορίες στο ίντερνετ ή σε βιβλία για τη συγγραφή κάποιων διηγημάτων που περιέχουν πληροφορίες για τον τόπο στον οποίο διαδραματίζεται το διήγημα;

Για κάποια διηγήματα έκανα αρκετή έρευνα – π.χ. για τις «Σέρρες» που θίγουν τον θερισμό αλλά και το Μουντιάλ, δύο θέματα που δεν κατέχω ιδιαίτερα. Άλλα διηγήματα δεν χρειάστηκαν καθόλου έρευνα, σε άλλα ζήτησα τη βοήθεια φίλων. Για τα διηγήματα που διαδραματίζονται στην Κεφαλονιά και στο Μεσολόγγι έψαξα σε βιβλία για να βρω μερικές λέξεις της τοπικής διαλέκτου. Σε κάθε περίπτωση, η έρευνα για καθετί που γράφω είναι κάτι που απολαμβάνω ιδιαίτερα. Τη θεωρώ γόνιμο κομμάτι της δημιουργικής διαδρομής.  

Υπάρχει κάποια δόση αναμνήσεων βασισμένων σε αληθινές εμπειρίες σε κάποια από αυτά τα διηγήματα ή τα γεγονότα τους ανήκουν εξολοκλήρου στη σφαίρα της φαντασίας;

Φυσικά και υπάρχουν προσωπικά βιώματα μέσα στη συλλογή. Θα ξεχωρίσω το διήγημα της «Ερέτριας» με πρωταγωνίστρια ένα μικρό κορίτσι. Η ιστορία καταλήγει στον καταναγκαστικό μεσημεριανό ύπνο, στο κρεβάτι παρέα με τον παππού και τη γιαγιά της. Αυτό είναι ένα βίωμά μου που έχει εγγραφεί με ανεξίτηλα χρώματα στη μνήμη μου. 

Θα ήθελα να μας πείτε εσείς δυο λόγια για τη συλλογή σας, να μας παρουσιάσετε με τον δικό σας τρόπο τις θεματικές των διηγημάτων σας. 

Οι «Θεριστές» είναι μια συλλογή 42 θερινών βιωμάτων ανθρώπων διαφορετικής ηλικίας, φύλου, καταγωγής και σεξουαλικότητας. Είναι σαν μια συλλογή από μικρού μήκους ταινίες με θέμα το ελληνικό καλοκαίρι. Είναι επίσης μια αφορμή για να αναστοχαστούμε τι σημαίνει τόπος, ταυτότητα, ανάπτυξη, μνήμη.

Σε κάποια από τα διηγήματά σας διακρίνεται ένας έντονα σαρκαστικός τόνος και διάθεση σατιρική για τα σημερινά πράγματα. Σε άλλα πάλι κυριαρχεί ένας περισσότερο, θα λέγαμε, νοσταλγικός  τόνος. Ποιος ήταν ο στόχος σας με αυτή τη συλλογή; Τι θέλετε να περάσετε στους αναγνώστες σας;

Η συλλογή δεν γράφτηκε προκειμένου να υπηρετήσει κάποιον συνειδητό στόχο πέραν του να ικανοποιήσει την ανάγκη για έκφραση. Εκ των υστέρων μπορώ να πω ότι στον πυρήνα της έχει ένα ερώτημα: από τι συνίσταται το συλλογικό βίωμα του ελληνικού καλοκαιριού. Και αυτό το ερώτημα μοιραία γεννά άλλα ερωτήματα όπως το τι σημαίνει «συλλογικό βίωμα» ή «ελληνικό».