Γράφει: Λεύκη Σαραντινού

Πείτε μας δυο λόγια για τα Πομακοχώρια και τη φυσική ομορφιά τους. Ποιο απ΄ αυτά αποτέλεσε το πρότυπο για τη δημιουργία του «Ορεινού», του πομακικού χωριού από όπου κατάγεται η Μαράλ. Η Πομάκα ηρωίδα του βιβλίου σας;

Στις πλαγιές του ορεινού όγκου της Ροδόπης βρίσκονται σκορπισμένα τα πομακοχώρια, μέσα σε μια φύση απαράμιλλης ομορφιάς, με τοπία που αποζημιώνουν τον επισκέπτη λόγω του δύσβατου της περιοχής. Υπάρχουν πολλά γραφικά μονοπάτια που συνδέουν κάποια χωριά και ένα από τα ομορφότερα πέτρινα γεφύρια, που από κάτω του κυλούν τα νερά του ποταμού Κόσυνθου. Το δύσβατο της περιοχής συνέβαλε στη διατήρηση της αρχιτεκτονικής των κατοικιών και την ιδιαίτερη κουλτούρα των Πομάκων. Όσο για το «Ορεινό», θα έλεγα ότι πρόκειται για ένα συνταίριασμα στοιχείων από διάφορα χωριά, με ορόσημα-τοπόσημα το τζαμί, την εκκλησία και φυσικά το ποτάμι. 

Για ποιον λόγο αποφασίσατε να ασχοληθείτε με αυτό το τόσο ευαίσθητο θέμα των Πομάκων; Ποιο ήταν το έναυσμα για τη συγγραφή του εν λόγω βιβλίου;

Το έναυσμα ήταν η γνωριμία μου με κάποιους Πομάκους και οι συζητήσεις που είχα μαζί τους. 

Μιλήστε μας λίγο για τους Πομάκους, για τις συνήθειές τους σαν λαό. Για την καταγωγή τους και την προέλευση της γλώσσας τους, οι ιστορικοί και οι ερευνητές δεν συμφωνούν, συνήθως, μεταξύ τους. Τελικά εσείς τι συνάγετε για την προέλευση της γλώσσας που μιλούν και την καταγωγή τους με βάση την έρευνά σας;

Πρόκειται για ανθρώπους φιλόξενους, ευγενικούς, καλόκαρδους, που ανοίγονται στους ξένους και διατηρούν πανάρχαια ελληνικά ήθη και έθιμα. Για την καταγωγή τους υπάρχουν διάφορες απόψεις, με επικρατέστερηα στην Ελλάδα ότι πρόκειται για ντόπιους, μόνιμους κατοίκους της Ροδόπης, όπου ζουν για χιλιάδες χρόνια. Θεωρούνται απόγονοι των Αγριάνων, που ήταν ένα ελληνικό φύλο της Θράκης. Η πομακική γλώσσα είναι κατά βάση σλαβική εμπλουτισμένη με πολλές ελληνικές λέξεις και μάλιστα αρχαιοπρεπείς, και φυσικά τουρκικές μέσα από τόσους αιώνες τουρκικής κατάκτησης. 

Είναι γνωστό κυρίως σε εμάς τους κατοίκους της Μακεδονίας και της Θράκης ότι η γείτονα χώρα έχει προσπαθήσει πολλάκις να προσδιορίσει ως «τουρκική» τη μειονότητα των Πομάκων. Τελικά οι ίδιοι, όμως, δεν αυτοπροσδιορίζονται ως Τούρκοι, σωστά;

Εξαιτίας των λαθών της ελληνικής πολιτείας σήμερα μία πληθυσμιακή Πομακική ομάδα αυτοπροσδιορίζεται ως τουρκικής καταγωγής, μια άλλη ως ελληνικής, τονίζοντας μάλιστα τη σύνδεσή τους με την Ελλάδα και υπάρχει και ένα ποσοστό που αμφιταλαντεύεται μεταξύ των δύο. 

Στο βιβλίο σας έχετε έναν έρωτα ανάμεσα σε μία Πομάκα και έναν χριστιανό, ο οποίος καταδικάζεται από όλους. Πόσο συνηθισμένοι είναι, τελικά, τέτοιοι έρωτες στην περιοχή, μεταξύ αλλοθρήσκων; Σήμερα η κοινωνία είναι ανεκτικότερη απέναντι σε τέτοιου είδους φαινόμενα;

Οι Πομάκοι είναι μια απομονωμένη πληθυσμιακή ομάδα και κατά συνέπεια είναι αδιανόητη μια ερωτική σχέση μεταξύ ενός χριστιανού και μιας κοπέλας Πομάκας από το χωριό και πολύ περισσότερο ενός γάμου. Τα ήθη και τα έθιμα τηρούνται απαρέγκλιτα και είναι πολύ αυστηρά.

Πιστεύετε ότι η βουλγαρική κατοχή στη Μακεδονία και τη Θράκη ήταν χειρότερη από τη γερμανική και την ιταλική που είχε η υπόλοιπη Ελλάδα;

Από τη μελέτη ιστορικών πηγών και από μαρτυρίες ανθρώπων που βίωσαν και τις δύο στρατιωτικές διοικήσεις, προκύπτει ότι ήταν εξίσου σκληρές, αλλά με διαφορετικές επιδιώξεις. Η γερμανική επέβαλε την άμεση στρατιωτική κατοχή, με μαζικές εκτελέσεις αμάχων ως αντίποινα, ενώ η βουλγαρική εφάρμοσε πολιτική ενσωμάτωσης της περιοχής στη Βουλγαρία με διαχωρισμό του πληθυσμού (βουλγαρογραμμένοι) και με σκληρή καταπίεση στους Έλληνες.

Υπάρχουν σήμερα ιδεαλιστές Πομάκοι όπως η ηρωίδα σας, η Γκιουνές;

Σίγουρα υπάρχουν. Ενδεικτικά να αναφέρω παλαιότερη συνέντευξη προέδρου του πολιτιστικού συλλόγου Πομάκων Ξάνθης που δήλωσε: «Εμείς είμαστε Έλληνες και μάλιστα το πιο αρχαίο ελληνικό φύλο της Θράκης».

Στο βιβλίο σας οι Πομάκοι παρουσιάζονται ως φτωχός λαός που μεταναστεύει, μάλιστα, συχνά και στη Γερμανία για να βρει δουλειά, όπως και πολλοί άλλοι μουσουλμάνοι και χριστιανοί της Θράκης. Ισχύει κάτι τέτοιο και σήμερα; 

Τις δεκαετίες του 1960 και 1980, υπήρξε μαζική μετανάστευση στη Γερμανία ως εργάτες, εξαιτίας  της αγροτικής φτώχειας και της κατάρρευσης της καπνοκαλλιέργειας. Σήμερα, με τη γενικευμένη οικονομική κρίση, η κατάσταση στα πομακοχώρια είναι δύσκολη. Ακόμη κι αυτοί που ζουν στις πόλεις της Θράκης αποτελούν το βοηθητικό εργατικό δυναμικό ως ανειδίκευτοι εργάτες με χαμηλές αμοιβές, ή κάποιοι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις οικογένειές τους και να εργαστούν τη θερινή περίοδο σε τουριστικές περιοχές. Υπάρχουν όμως πολλοί νέοι, και ιδιαίτερα οι μορφωμένοι που ακολουθούν τον δρόμο της μετανάστευσης σε χώρες της Ευρώπης, με στόχο καλύτερες αμειβόμενες εργασίες.  

Σας ευχαριστώ.