Γράφει: Μάγδα Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη

Στον καιρό της πανδημίας, μέσα σε όλα τα άλλα δεινά που ζήσαμε, άρχισε να ξετυλίγεται με ακόμη μεγαλύτερη ένταση η σωματική και λεκτική βία απέναντι στις γυναίκες, που πολύ συχνά κατέληγε σε γυναικοκτονίες. Σχεδόν καθημερινά, τα δελτία ειδήσεων πρόσθεταν ακόμη ένα όνομα στη μαύρη αλυσίδα των δολοφονιών από αντρικό χέρι. Και πόσες φορές δεν αναρωτηθήκαμε, σχεδόν ψιθυριστά ή θυμωμένα: δεν υπάρχει άραγε ένα χέρι γυναικείο να αντιστρέψει τον ρόλο, να πάρει πίσω το αίμα, να εκδικηθεί για όσα συμβαίνουν;

Από τον τίτλο του βιβλίου, «Φονικοί Οργασμοί» (εκδόσεις ΤΡΙ.ΕΝΑ Πολιτισμού), η αναγνώστρια και ο αναγνώστης εισέρχονται εξαρχής σε μια ατμόσφαιρα τρόμου και μυστηρίου. Στη συνέχεια, η ανάγνωση μοιάζει να επιβεβαιώνει τη ρήση του Χίτσκοκ: «όλη η ζωή είναι ένας φόνος».

Η Καλλιόπη Βελόνια, μέσα από τα οκτώ διηγήματα της συλλογής της, επιλέγει να αποτυπώσει αυτή την πλευρά της ύπαρξης, τη φονική, την άγρια, την ανήμερη, αντλώντας από το αρχέγονο δίπολο έρωτας–θάνατος, όπου τα όρια μεταξύ έλξης και καταστροφής διαρκώς μετατοπίζονται. Οι ηρωίδες  μεταμορφώνονται κάτω από το βάρος της ψυχικής και σωματικής κακοποίησης σε  πρόσωπα που ενώ είναι εγκλωβισμένα στη βία, οργανώνουν αργά την εκδίκησή τους μέσα σε ένα ήδη ματωμένο τοπίο.  Η βία γεννά βία, και η εκδίκηση είναι αναπόφευκτη.

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου, συζητούμε με τη συγγραφέα Καλλιόπη Βελόνια για τη βία που δεν φαίνεται πάντα, για τον έρωτα που μπορεί να γίνει παγίδα, αλλά και για τη λογοτεχνία ως χώρο αποτύπωσης του ανείπωτου.

Τι ήταν αυτό που λειτούργησε ως αρχική αφορμή για τη συγγραφή των «Φονικών Οργασμών»;

Η επικαιρότητα συνδυασμένη με μια βαθιά εσωτερική ανάγκη να επικοινωνήσω το βίωμα και το τραύμα μου. Η έξαρση των γυναικοκτονιών και τα συνεχόμενα περιστατικά βίας δεν θα μπορούσαν να μην αγγίξουν τις συγγραφικές μου χορδές και να μη με ωθήσουν να γράψω για κάτι τόσο σημαντικό.

Πιστεύεις ότι η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο κατανόησης ή και αποκάλυψης της έμφυλης βίας;

Ναι, βεβαίως μπορεί. Η λογοτεχνία μέσα από το πρίσμα της μυθοπλασίας μπορεί να αποκαλύψει το φαινόμενο της έμφυλης βίας και να μας βοηθήσει να το κατανοήσουμε. Όχι προφανώς με τον τρόπο που το κάνουν οι επαγγελματίες υγείας και οι επιστήμονες, αλλά μέσα από την ταύτιση κατά την ανάγνωση.

Το βιβλίο αφήνει έντονα την αίσθηση ότι η βία δεν είναι ατομική αλλά κοινωνικά παραγόμενη. Αυτό ήταν εξαρχής κεντρική σου πρόθεση;

Όχι, δεν ήταν αυτή. Μάλλον μου βγήκε αυθόρμητα γιατί ασυνείδητα έχει εγχαραχτεί μέσα μου. Οι προηγούμενες γενιές είναι μεγαλωμένες μέσα στην πατριαρχία και τα στερεότυπα γι' αυτό και αναπαράγουν άκριτα τη βία. Εύχομαι οι επόμενες να σπάσουν τον φαύλο κύκλο και να είναι πιο ευγενικές, όχι μόνο απέναντι στις γυναίκες, αλλά στους ανθρώπους γενικά.

Όταν οι συγγραφείς εμπλέκονται σε ακτιβιστικά δίκτυα όπως το «Η φωνή της», η γραφή τους παύει να είναι μόνο παρατήρηση και γίνεται πράξη. Πόσο πιστεύεις ότι αυτή η εμπλοκή επηρεάζει την πρόσληψη του ρόλου τους από το κοινό;

Θεωρώ ότι κοινή γνώμη επηρεάζεται και οι συγγραφείς χαρακτηρίζονται για τη συμμετοχή τους σε τέτοια δίκτυα, αλλά προσωπικά δεν με ενοχλεί ούτε λειτουργεί ανασταλτικά ως προς τη δράση μου. Αν ο σκοπός του δικτύου ταιριάζει με τις πεποιθήσεις μου και εξυπηρετεί το κοινό καλό, τότε το λιγότερο που μπορώ να κάνω είναι να συμμετέχω σε αυτό.

Πιστεύεις ότι ένας συγγραφέας/ μια συγγράφισσα οφείλει να παίρνει δημόσια θέση απέναντι σε κοινωνικά ζητήματα ή η γραφή από μόνη της αρκεί;

Ο καθένας μπορεί να κάνει ό,τι θέλει και ό,τι αντέχει. Προσωπικά επιλέγω χαμηλό προφίλ. Μιλάω κυρίως με την πένα μου.

Πιστεύεις ότι η σημερινή κοινωνία είναι πιο έτοιμη να ακούσει λογοτεχνικές φωνές που παίρνουν θέση;

Νομίζω, ναι. Η νέα γενιά βλέπει τα πράγματα με πιο ανοιχτό μυαλό. Αποστασιοποιείται από τα στερεότυπα και το άκαμπτο παρελθόν, οπότε θέλει φωνές σύγχρονες, διαφοροποιημένες και επαναστατικές.

Όταν γράφεις για κακοποίηση ή έλεγχο, πόσο κοντά νιώθεις στα πρόσωπα που δημιουργείς;

Τόσο κοντά που μυρίζω την ανάσα τους. Είναι, βλέπετε, εκείνο το βίωμα που ανάφερα παραπάνω, που μου έχει δώσει το "προνόμιο" να γνωρίζω εκ των έσω την έμφυλη βία.

Υπάρχει μια στιγμή στη δημιουργία όπου οι χαρακτήρες “παίρνουν τον έλεγχο” της αφήγησης;

Μα, οι χαρακτήρες έχουν κυρίως τον έλεγχο της αφήγησης. Αυτοί μιλούν, αυτοί λένε τη δικιά τους εκδοχή της ιστορίας. Εγώ είμαι απλά το φερέφωνό τους.

Τι σε φοβίζει περισσότερο όταν πλησιάζεις τόσο κοντά σε σκοτεινές πλευρές της ανθρώπινης ψυχής;

Το ίδιο το σκοτάδι. Και η γνώση ότι η πραγματικότητα ξεπερνάει τη φαντασία και την κάθε υποθετική ιστορία που μπορεί να σκαρφιστεί το μυαλό μου.

Πώς μπορεί ένα αναγνωστικό κοινό που αποστρέφεται τη βία και επιλέγει την ψευδαίσθηση μιας «ασφαλούς» ευτυχίας να αντέξει να κοιτάξει κατάματα μια πραγματικότητα που δεν έκανε ποτέ διακρίσεις; Μια πραγματικότητα που άγγιξε ακόμη κι εκείνες που πίστευαν πως δεν θα τις αγγίξει ποτέ;

Είναι πολύ δύσκολο, πραγματικά, να το αντέξει. Δυστυχώς πολλές φορές εθελοτυφλούμε μπροστά σε βίαιες καταστάσεις και βολευόμαστε μέσα σε μια παράτυπη ευτυχία. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να κοιτάξεις κατάματα τη φωτιά. Αυτές οι μάχες είναι επίπονες και αφήνουν σημάδια, όμως αν καταφέρεις να τις κερδίσεις ξαναπαίρνεις πίσω τη ζωή.

Πώς θα σύστηνες το έργο σου στην αναγνώστρια και τον αναγνώστη που δεν έχει έρθει ποτέ σε επαφή μαζί του; Ποια είναι θεματογραφία του;

Νομίζω πως το έργο μου είναι πολυπρισματικό και καλύπτει αρκετά αναγνωστικά γούστα γιατί ξεκινάει από το fantasy και καταλήγει στην ποίηση. Ο αναγνώστης αν θέλει να με γνωρίσει συγγραφικά μπορεί να επιλέξει ανάμεσα σε μυθιστορήματα φαντασίας, διηγήματα και ποίηση.

Τι σε “τράβηξε” να συνεργαστείς με την ΤΡΙ.ΕΝΑ Πολιτισμού και τι θεωρείς ότι ξεχωρίζει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τις εκδόσεις και τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία;

Η Καλλιόπη Πασιά. Λειτουργώ με το ένστικτο και το συναίσθημα. Από τις πρώτες κουβέντες που ανταλλάξαμε με την Καλλιόπη κατάλαβα ότι αγαπάει πολύ αυτό που κάνει, σέβεται τις λέξεις και τους δημιουργούς. Δίνει χώρο στο πρωτότυπο, στο τολμηρό, στο ιδιαίτερο. Τέλος, αυτό που θεωρώ ότι ξεχωρίζει στην ΤΡΙ.ΕΝΑ είναι η αισθητική των εξωφύλλων και η ποιότητα των βιβλίων.

Αν αυτό το βιβλίο μπορούσε να επιβιώσει πέρα από την εποχή του, ποια πληγή ή ποια αλήθεια θα ήθελες  να συνεχίσει να ανοίγει στο αναγνωστικό κοινό;

Θα ήθελα να λειτουργούσε σαν μια κακιά ανάμνηση, ενός κόσμου που δεν θα υπήρχε πια...

Οι «Φονικοί Οργασμοί» δεν αφήνουν τον αναγνώστη σε απόσταση ασφαλείας. Αντίθετα, τον εμπλέκουν σε έναν κόσμο όπου τα όρια ανάμεσα στο οικείο και το επικίνδυνο, στο ερωτικό και το βίαιο, διαρκώς θολώνουν. Η Καλλιόπη Βελόνια δεν αφηγείται για να καθησυχάσει, αλλά για να ταράξει. Και ίσως εκεί ακριβώς να βρίσκεται η δύναμη της γραφής της: στο ότι δεν επιτρέπει τη λήθη, ούτε την ουδετερότητα. Γιατί, όπως υπονοούν οι ιστορίες της, η βία δεν είναι ποτέ μακριά , συχνά κατοικεί εκεί όπου κάποτε ξεκίνησε κάτι που έμοιαζε με αγάπη. Καλοτάξιδο να είναι!

Βιογραφικό

Η Καλλιόπη Βελόνια γεννήθηκε στην Αθήνα και κατοικεί στον Πειραιά. Διδάσκει την αγγλική γλώσσα, γράφει, διαβάζει και μεταφράζει.

Έχει εκδώσει δυο μυθιστορήματα φαντασίας, «Το μυστικό της προφητείας» (Εκδόσεις Εντύποις 2017) και «Άγια κόλαση» (Τρι.ένα πολιτισμού 2024), δύο συλλογές διηγημάτων «Φονικοί οργασμοί» (Τρι. ένα πολιτισμού 2023) και «Chiaroscuro» (Τρι.ένα πολιτισμού 2025), μία ποιητική συλλογή «Μέθεξις» (Εκδόσεις Εντύποις 2021) κι έχει μεταφράσει στα αγγλικά το παιδικό βιβλίο της Λιλής Γάτη, «Με λένε Δώδεκα» (Entypois publications 2020).

Διηγήματα και ποιήματά της έχουν διακριθεί σε διαγωνισμούς κι έχουν συμπεριληφθεί σε συλλογικές εκδόσεις, ανθολογίες κι έντυπα λογοτεχνικά περιοδικά.

Είναι μέλος του PEN GREECE και του δικτύου Ελληνίδων συγγραφέων κατά της έμφυλης βίας, Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ.