Γράφει: Παναγιώτης Σιδηρόπουλος

Ολόκληρο το φωτορεπορτάζ σε άλμπουμ τού Facebook.
Το βιβλίο «Γράφοντας ανάμεσα».
Ο συγγραφέας Βασίλης Δαλκαβούκης.
Οι εκδόσεις Επίκεντρο.

Οι εκδόσεις Επίκεντρο παρουσίασαν το βιβλίο του Βασίλη Δαλκαβούκη, «Γράφοντας ανάμεσα. Εθνογραφικές δοκιμές με αφορμή το Ζαγόρι».

Μία ανθρωπολογική έρευνα για την περιοχή του Ζαγορίου. Στο οπισθόφυλλο διαβάζουμε:

Το «Γράφοντας ανάμεσα» απευθύνεται σ' ένα πολλαπλό κοινό.

Πρώτα απ' όλα στην ακαδημαϊκή κοινότητα, τους φοιτητές και τους συναδέλφους, που θα κρίνουν και την αποτελεσματικότητα του εγχειρήματος, και θα ανατροφοδοτήσουν τη σκέψη μου οδηγώντας την σε καινούργια ερωτήματα, σε αναθεωρήσεις, σε νέες κατευθύνσεις και στόχους.

Κατά δεύτερο λόγο, σ' ένα κοινό που μοιράζεται τις ίδιες ανησυχίες με μένα αλλά δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την ακαδημαϊκή κοινότητα. Στο κοινό αυτό εντάσσονται αυτονόητα όλοι όσοι θα διακρίνουν πίσω από τις γραμμές μια αυθεντική πολιτική αγωνία, πολυδιάστατη όσον αφορά την απεύθυνσή της: δεν αφορά μόνο τον «τόπο» με τη στενότερη ή την ευρύτερη έννοιά του, αλλά την ίδια την έρευνα με τη μορφή της «επείγουσας επιστήμης», ένα ζήτημα που επανέρχεται ιστορικά και αποκτά νέο νόημα στο παρόν.

Τέλος, στους συντοπίτες μου, τους Ζαγορίσιους, είτε ζουν είτε όχι στο Ζαγόρι, γιατί στις γραμμές του «Γράφοντας ανάμεσα» θα αναγνωρίσουν στα δικά μου ερωτήματα πολλές από τις δικές τους αγωνίες, και στις δικές μου απαντήσεις πλούσιο υλικό για να ξανασκεφτούν το Ζαγόρι με άλλους τρόπους και νέες οπτικές.

Για το βιβλίο και το συγγραφέα μίλησαν οι:

• Σωτήρης Δημητρίου, ανθρωπολόγος
• Μάνος Σπυριδάκης, αναπληρωτής καθηγητής Πανεπιστημίου Πελοποννήσου
• Μενέλαος Χαραλαμπίδης, Δρ. Ιστορίας
• Βασίλης Δαλκαβούκης, ο συγγραφέας του βιβλίου, επίκουρος καθηγητής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης

Την εκδήλωση συντόνισε ο Πάρης Ποτηρόπουλος, ερευνητής του ΚΕΕΛ.

Ο κος Πάρης Ποτηρόπουλος ως συντονιστής, καλωσόρισε τους παρευρισκόμενους στην αίθουσα του Συλλόγου Αρχαιολόγων, στο ισόγειο του νεοκλασικού κτιρίου της έδρας του Συλλόγου, πίσω από το σταθμό του Ηλεκτρικού στο Θησείο με θέα το γενικό αρχαιολογικό χώρο της Ακρόπολης.

Πριν «την ουσία για την οποία θα μιλήσουν οι διακεκριμένοι συντελεστές», όπως είπε, εννοώντας το ίδιο το βιβλίο που εκδόθηκε στο τέλος του 2015 από το Επίκεντρο, μίλησε ο ίδιος για το συγγραφέα παραθέτοντας τα βασικά στοιχεία της ακαδημαϊκής του καριέρας, την ιδιότητα του επίκουρου καθηγητή του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης που κατέχει τώρα, την καταγωγή του από το Μονοδένδρι Ζαγορίου, τις ακαδημαϊκές και άλλες υποχρεώσεις του για τις οποίες μοιράζει τη ζωή του μεταξύ Ιωαννίνων, Ζαγορίου, Θεσσαλονίκης, Κομοτηνής και πρόσφατα και την Αθήνα, την περίοδο όπου ήταν μάχιμος εκπαιδευτικός στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, έως και τις πρόσφατες αγροτικές του ασχολίες.

Ως ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του συγγραφέα σημείωσε το ότι είναι «κοινωνικά ενεργός πολίτης και όχι απλά πολιτικός» και τις παρεμβάσεις του στους χώρους όπου ζει και εργάζεται με αποκορύφωμα την πρόσφατη έκθεσή του στην πολιτική ως υποψήφιος δήμαρχος Ζαγορίου.

Αυτά τα χαρακτηριστικά τα ανέφερε ως άμεσα σχετιζόμενα με το βιβλίο και χαρακτήρισε όχι τυχαίες επιλογές τις λέξεις «μοίρασε» και «ανάμεσα» αλλά και η σταθερή αναφορά στο Ζαγόρι. Για το συνθετικό «Γράφοντας» στον τίτλο σημείωσε ότι είναι αυτό που χαρακτηρίζει το συγγραφέα, «γράφει και εκτίθεται συνεχώς».

Σχολίασε και αναρωτήθηκε για το δόκιμο του προσδιορισμού «Εθνογράφος», κάτι το οποίο απασχολεί πολύ όσους ασχολούνται με τις ανθρωπιστικές επιστήμες όπως είπε, και συνέχισε περιγράφοντας την κοινή τους εκπαιδευτική πορεία και το κοινό αντικείμενο που υπηρετούν και οι δύο παρά τις διαφορές στον προσδιορισμό και αναφέρθηκε στην πολιτική σταδιοδρομία του συγγραφέα και το πως μία θετική έκβαση θα επηρέαζε τις λαογραφικές μελέτες στην περιοχή του.

Παρουσίασε στη συνέχεια του ομιλητές και έδωσε το λόγο στον κο Σωτήτη Δημητρίου για την παρουσίαση του βιβλίου ο οποίος το χαρακτήρισε ως «νέα πνοή στην ελληνική ανθρωπολογία που έχει καθυστερήσει αρκετά να παρουσιάσει τη φωνή της σε μία τόσο κρίσιμη εποχή». Αναφέρθηκε σε προηγούμενες εκδόσεις του συγγραφέα οι οποίες τον κατατάσσουν στην κατηγορία των ανθρωπολόγων που κάνουν εντόπια ανθρωπολογία.

Συνέχισε ο ομιλητής αναλύοντας την τρέχουσα κοινωνική και οικονομική κατάσταση με όρους ανθρωπολογίας προσπαθώντας να καλύψει τα κενά στις ερμηνείες άλλων επιστημών που ξεκινούν από άλλη θέση και επιστημονικό αντικείμενο, συνδέοντας την ανάλυσή του με τον τρόπο που συμβάλει το βιβλίο του Βασίλη Δαλκαβούκη σε αυτή την ανάλυση και ερμηνεία.

Η ομιλία κινήθηκε γύρω από τρεις άξονες σε σχέση με το βιβλίο, τη μεθοδολογία που ακολούθησε ο συγγραφέας, την ενασχόλησή του με τον τουρισμό και την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία, προσφέροντας, όπως είπε στη συνέχεια ο κος Ποτηρόπουλος, μία διαφορετική ανάγνωση αυτών των τριών αξόνων «σε βαθμό που ίσως ούτε και ο ίδιος ο συγγραφέας δεν είχε προσεγγίσει αλλά μας έδειξε τις διαφορετικές αναγνώσεις που μπορεί να έχει ένα βιβλίο και το πως πρέπει πάντα να θέτουμε τα ζητήματα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, να μην τα περιορίζουμε ούτε στο χώρο ούτε στο χρόνο».

Ο κος Μάνος Σπυριδάκης ευχαρίστησε «το φίλο και συνάδελφο Βασίλη», για την τιμή που του έκανε να τον προσκαλέσει να μιλήσει για το βιβλίο. «Επαφή με εθνογραφία των ορίων» χαρακτήρισε την ανάγνωση του βιβλίου, «με διάχυτη της αίσθηση της "οριακότητας"». Σημείωσε ότι ο συγγραφέας κινείται με ευχέρεια μεταξύ τριών πεδίων, της λαογραφίας. της κοινωνικής ανθρωπολογίας και της ιστορίας.

Σχολιάζοντας στο τέλος ο κος Ποτηρόπουλος, χαρακτήρισε περιεκτικό το λόγο του κου Σπυριδάκη και σημείωσε τη «συνάντηση με τα υποκείμενα της έρευνας» καθοριστικό χαρακτηριστικό του συγγραφέα που καταλήγει να είναι και ο ίδιος υποκείμενο αυτής της έρευνας.

Ο κος Μενέλαος Χαραλαμπίδης ευχαρίστησε με τη σειρά του το συγγραφέα για την πρόσκληση και σημείωσε τη χαρά που του έδωσε η ανάγνωσή του. Ομολόγησε την άβολη θέση του να μιλάει τελευταίος αφού προηγήθηκαν τόσο σημαντικές ομιλίες όπου θίχτηκαν σημαντικά ζητήματα. Στη πράξη όμως αποδείχτηκε ότι δεν αντιμετώπισε καμία δυσκολία στο να φωτίσει το θέμα από τη δική του σκοπιά και να κάνει εύστοχες επισημάνσεις, όπως σχολίασε αργότερα και ο συντονιστής κος Ποτηρόπουλος.

Κατέθεσε την ευχαρίστησή του από την ανάγνωση, «ήθελα περισσότερο» σχολίασε αστειευόμενος για να δείξει αυτή την ικανοποίηση και την πρωτοτυπία των ιδεών που εκφράζονται. Με κεντρικό άξονα τον τόπο του, το Ζαγόρι, ενώνει θεματικές φαινομενικά διάσπαρτες και ασύνδετες, ένα αρχείο τοπικών εκλογικών καταλόγων, λόγιους ισοτριοδίφες του Ζαγορίου, το νερό και τα γεφύρια, τον τουρισμό και την κρίση.

«Διαφαίνεται το άγχος του κοινωνικού επιστήμονα που μελετά και γράφει για την κοινότητα στην οποία ζει και ο ίδιος, απ' όπου και ο ίδιος προέρχεται», είπε για το έργο του συγγραφέα και σχολίασε αυτή τη δυσκολία της μελέτης του υποκειμένου στο οποίο ανήκει και ο ίδιος ο μελετητής.

Ο συγγραφέας Βασίλης Δαλκαβούκης πήρε το λόγο και εξέφρασε τη συγκίνησή του για την παρουσία των προσώπων αλλά και για τα σχόλια των ομιλητών, «των νονών του βιβλίου» όπως τους χαρακτήρισε, κατ' αναλογία με τη διαδικασία κυοφορίας, γέννησης και βάφτισης ενός παιδιού. «Κάθε βιβλίο είναι μία υπόσχεση», είπε και ως υπόσχεση αυτού του βιβλίου όρισε το ότι μπορεί να διαβαστεί από πολλούς αναγνώστες εκφράζοντας τη φιλοδοξία του να έχει πετύχει να θέσει προβληματισμούς, κοινωνικούς, πολιτικούς αλλά και φιλοσοφικούς.

Το ίδιο βιβλίο μπορεί να διαβαστεί και αυστηρά στο πλαίσιο της επιστήμης της ανθρωπολογίας και της διεπιστημονικής του απόπειρας χρησιμοποιώντας εργαλεία από το λαογραφία και την ιστορία αλλά μπορεί να διαβαστεί και πιο πραγματολογικά και πιο συναισθηματικά.

«Άνοιξαν πολλά ζητήματα», είπε αναφερόμενος στις προηγούμενες ομιλίες και στάθηκε σε ένα επιπλέον που δεν ακούστηκε όσο έπρεπε, «το ζήτημα των κληροδοτημάτων» που χαρακτηρίζει το Ζαγόρι, για το οποίο ζήτημα είχε γράψει εργασία παλαιότερα από την οποία προέκυπτε ότι πρακτικά πρόκειται για συμβολικούς και όχι πραγματικούς πόρους.

Σχολίασε την ανασφάλεια των επιστημόνων που στο όνομα της πιθανής αναίρεσης των γραφομένων τους, καταλήγουν να μη γράψουν ποτέ τίποτα, σε αντίθεση με τον ίδιο που καταθέτει τις σκέψεις του ακόμα και στην προοπτική αναθεώρησής τους από τον ίδιο.

Αναφέρθηκε στην εμπειρία του από την πρόσφατη είσοδό του στην πολιτική στην τοπική αυτοδιοίκηση η οποία τον βοήθησε να δει πράγματα που δεν θα μπορούσε να δει με άλλον τρόπο. Σημείωσε ότι «Το Ζαγόρι έχει κλείσει» για τον ίδιο ως εθνογραφικό πεδίο διότι δεν μπορεί πια να είναι απαρατήρητος σχολιάζοντας ότι «άλλοι περιπαικτικά και άλλοι από πρόθεση στήριξης», τον αποκαλούν «Δήμαρχο». Αυτό, παρόλο που το θέμα δεν είναι το Ζαγόρι αλλά, όπως γράφει και ο τίτλος, «με αφορμή το Ζαγόρι».

Ως θέμα του βιβλίου ορίζει το πως απαντάει ένας μικρός τόπος σε μία σειρά από μεγάλα ζητήματα και πως οι απαντήσεις που δίνει μπορούν να ισχύουν σε έναν άλλο μικρό τόπο. Πως μπορούν αυτά τα συμπεράσματα να φανούν χρήσιμα σε πρακτικό επίπεδο.

Μίλησε στη συνέχεια για την προσπάθεια που κάνει ώστε ο συνδυασμός με τον οποίο κατέβηκε στις αυτοδιοικητικές εκλογές, «με πολύ μεγάλη αποτυχία» ερχόμενος 4ος στους 4, να μετεξελιχθεί σε κοινωνικό συνεταιρισμό, ως δείγμα της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας με στόχο παρέμβασης στα κοινωνικά ζητήματα και όχι κάποιο οικονομικό αποτέλεσμα. Ως πρώτο στόχο όρισε την κατανάλωση στον τουρισμό τοπικών προϊόντων ώστε να έχουν πολλαπλά οφέλη, να στηρίξουν την τοπική οικονομία και να το αναδείξουν ως ένα πλεονέκτημα της τοπικής τουριστικής επιχειρηματικότητας.

«Εφαρμοσμένη και παρεμβατική ανθρωπολογία» είναι το συμπέρασμα της συζήτησης, σχολίασε ο κος Ποτηρόπουλος κλείνοντας τον κύκλο ομιλιών. Η εκδήλωση συνεχίστηκε με ερωτήσεις και τοποθετήσεις από το κοινό.