Γράφει: Πόπη Ξοφάκη

10 Ερωτήσεις – Ειρήνη Τελάκη

«Ξύπνα, Όντι»

Ποια ήταν η πρώτη ιδέα που γέννησε τον Όντυ;

Ο Όντυ γεννήθηκε με αφορμή ένα αθώο παιχνίδι σε μια σχολική αυλή. Ξεκίνησε ως πλάκα μεταξύ μιας ομάδας παιδιών, σύντομα επεκτάθηκε προς συμμαθητές τους ως μια μορφή πειράγματος, καλοπροαίρετα αρχικά και σε ακαθόριστο χρόνο άλλαξε μορφή από πείραγμα, σε εκφοβισμό για επίδειξη ισχύος. Η ανάγκη λοιπόν να αναλυθεί, ώστε, να γίνει κατανοητή αυτή η σιωπηλή υπόγεια  διαδρομή, από κάτι αθώο σε κάτι μεμπτό, στα παιδικά μάτια που δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τις διαχωριστικές γραμμές και πολύ εύκολα μπορούν να εμπλέκονται, με κάθε ρόλο σε όλο αυτό, αποτέλεσε την πρώτη ιδέα για τον Όντυ.   

Τι σημαίνει για εσάς το “ξύπνα” στον τίτλο του βιβλίου;

Η προστακτική ‘Ξύπνα’ στο βιβλίο έχει διττή σημασία.

Αφενός, προτρέπει σε ένα πρωινό ξύπνημα,δείχνοντας πόσο δύσκολο μπορεί να είναι αυτό, ειδικά για ένα παιδί που η φύση του, δεν έχει προσαρμοστεί στα στερεοτυπικά πρέπει ακόμη της κοινωνίας. Ενώ θα πρέπει και να μας προβληματίσει ιδιαίτερα επίσης, το γιατί ένα πρωινό που διαφέρει ευχάριστα από τα υπόλοιπα, καθώς αφορά ένα πρωινό εκδρομής, δε φαίνεται να προκαλεί απολύτως κανένα ελκυστικό κίνητρο για τον ήρωά μας. Είναι απόλυτα αρνητικός ακόμη και σε αυτό το σενάριο μιας εκδρομής, γιατί άραγε; Αφετέρου, εξελίσσεται απρόσμενα και παράλληλα μια πρόκληση γενικότερης αφύπνισης του ήρωα…κάτι που τον αιφνιδιάζει αρκετά αρχικά και είναι αυτό που τελικά τον αναγκάζει να ξυπνήσει. Το ερώτημα στο πρωινό που εξελίσσεται όμως, είναι κατά πόσο τελικά είναι έτοιμος να ξυπνήσει ο Όντυ, σε μια εμπειρία τόσο πολύ διαφορετική από όσες έχει μέχρι στιγμής ζήσει… 

Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να μιλάς στα παιδιά για έννοιες όπως η αφύπνιση ή η αλλαγή;

Εύκολο; Δύσκολο; Οι έννοιες αυτές είναι κατανοητές μόνο για τους ενήλικες, οι οποίοι στο πέρασμα του χρόνου εχάσαν κάτι πολύ σημαντικό…το πώς κατανοεί ένα παιδί.

Ας δούμε πως φτάνει ένα υγιές παιδί δίπλα μας. Ξεκινάει από ένα μοναδικό κύτταρο που ενώ δε φαίνεται καν, κρύβει μέσα του από εκείνη την πρώτη στιγμή όλα όσα κατασκευαστικά θα γίνει και ίσως και όσα θα μπορέσει να κάνει στη ζωή του, ακολουθεί μια τρελή πορεία πολλαπλασιασμού και μετασχηματισμών, ‘ταξιδεύοντας’ θα λέγαμε σχεδόν από όλα τα στάδια εξέλιξης της ζωής στο χρόνο, αφομοιώνοντας την πρώτη γνώση.

Όταν φτάσει να γεννηθεί συνθλίβεται για να χωρέσει και αμέσως παίρνει την πρώτη του ανάσα, που είναι ότι πιο επώδυνο θα βιώσει στη ζωή του και τα καταφέρνει μια χαρά. Έρχεται ολόγυμνο, χωρίς καμία απολύτως προετοιμασία, χωρίς καμία επιλογή και ρίχνεται στην αρένα της επιβίωσης ξεκινώντας με μόνο εφόδιο την τύχη της μήτρας που το γέννησε. Δεν μιλάει, δεν αυτοεξυπηρετείται, δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του, έρχεται χωρίς απολύτως καμία δεξιότητα…και δεν αγχώνεται, πιστεύει στον εαυτό του!

Αφήνεται ανέμελα στο χρόνο και αλλάζει από μέρα σε μέρα, σε όλα τα επίπεδα…σωματικά, νοητικά, ψυχικά σε κάτι τόσο διαφορετικό από χθες και όλο αυτό του είναι τόσο φυσιολογικό στα μάτια του, που δεν το τρομάζει, το παρακολουθεί και το χαίρεται που συμβαίνει.

Παλεύει με πείσμα να κατακτήσει δεξιότητες που δεν ήξερε πως είχε..όπως να στέκεται, να τρώει, να μιλάει…και μεγαλώνει έχοντας πάντα να κατακτήσει κάτι καινούργιο, που επιθυμεί και έχει ανάγκη και όσο προχωρά στη ζωή, κάποια στιγμή αρχίζει να κυνηγά και πράγματα που να μη θέλει πραγματικά, γιατί έτσι του μαθαίνουμε οι υπόλοιποι…

Τα παιδιά λοιπόν είναι η αλλαγή!

Δε χρειάζεται να τους την εξηγήσεις…χρειάζεται να την κατανοήσεις πρώτα εσύ σωστά και μετά να τους κατευθύνεις, όπως τα χέρια του πηλοπλάστη σεβόμενος την δυναμική τους και αυτό θα είναι η αφύπνισή τους.

Το δύσκολο και το εύκολο λοιπόν αφορά εμάς…τους πηλοπλάστες. Γιατί, άραγε,  έχουμε συγκεντρώσει τη γνώση και τις δεξιότητες για να κατανοήσουμε και κάποιον άλλον τελείως άγνωστο, πέρα από τον εαυτό μας, ώστε να τον πλάσουμε κιόλας σε κάτι ωφέλιμο και χρήσιμο για τον ίδιο και το σύνολο που θα ενταχθεί; Εμάς μας αφυπνίσανε σε τέτοιο βαθμό για να μπορούμε πλέον να το μεταδώσουμε και σε άλλους; Και αν όχι, γιατί ήταν τέτοια η τύχη μας, στη ζωή…προσπαθήσαμε μόνοι μας, μετά που αναλάβαμε τους εαυτούς μας, με κάποιο τρόπο να βελτιωθούμε;

Η αφύπνιση είναι σταδιακή πρόοδος και ακολουθεί τα στάδια εξέλιξής μας στη ζωή. Δεν συμβαίνει μόνο μία στιγμή που πιθανό χάθηκε ή γίνεται με ένα μόνο ξυπνητήρι το πρωί. Αποτελεί τρόπο σκέψης και αντίληψης του όλου που μας περιβάλλει και χτίζεται σε κάθε μας επιλογή.

Ο καθένας λοιπόν μπορεί μόνο για τον εαυτό του να πει εάν του είναι εύκολο ή δύσκολο να μιλήσει για αυτά…τα παιδιά του είναι κατάλληλα κατασκευασμένα και για τα δύο.

Αν ο Όντι μπορούσε να μιλήσει απευθείας στους μικρούς αναγνώστες, τι θα τους έλεγε με μία πρόταση;

Χαίρομαι που θέλετε να γνωριστούμε! Μόλις αποκτήσατε ένα διαφορετικό βιβλίο…δεν είναι βιβλίο καληνύχτας…αλλά ένα βιβλίο καλημέρας στη ζωή, που θα προσπαθήσω να κατανοήσουμε όμορφες έννοιες μαζί!

Ποιο είναι το βασικό συναίσθημα που θέλατε να αφήσει το βιβλίο; 

Καταρχήν επειδή βλέπω τα βιβλία ως φανταστικούς σταθμούς επιβίβασης. Ο καθένας φτάνει σε έναν σταθμό που επιλέγει, γιατί θέλει να ξεφύγει, να ταξιδέψει, να περάσει όμορφα και να του μείνει και κάτι στο τέλος…να γυρίσει δηλαδή από έναν προορισμό, έχοντας γεμίσει εικόνες, αρώματα, συναισθήματα, τις μπαταρίες του γενικά και έχοντας λάβει ερεθίσματα και αποκτήσει νέα εφόδια, για την επιστροφή στην όποια καθημερινότητά του. Το βιβλίο μου, λοιπόν, θέλω σε οικονομική τιμή και από την άνεση ενός καναπέ να δημιουργήσει όλη αυτή την εμπειρία σε ατομικό επίπεδο! Καλό ταξίδι, λοιπόν, και εύχομαι γυρνώντας ο καθένας να έχει κάτι να μας πει…

Υπάρχει κάποιο σημείο της ιστορίας που σας συγκίνησε περισσότερο κατά τη συγγραφή;

Με συγκίνησε η ανάγκη των παιδιών μου να εκφραστούν δημόσια.

Ήταν μια δική τους πραγματικότητα που μεταφέρθηκε ως κάτι που φάνηκε ως αστείο στα μάτια τους αρχικά γιατί δεν τους αφορούσε άμεσα και σιγά σιγά, όσο περνούσε ο χρόνος, γινόταν σκέψη και προβληματισμός, ώσπου τελικά έγινε τρόμος, γιατί το αστείο άλλαξε μορφή και πλέον πλησίαζε όλους με απειλητικό τρόπο, θύτες και θύματα αν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για παιδιά αυτούς τους όρους…χωρίς να μπορεί να προσδιοριστεί στο παιδικό μυαλό, πως και γιατί φτάσαμε εκεί και κυρίως πότε.

Κάτι που συνέβαινε στον ίδιο χώρο, από τα ίδια μέλη, στα ίδια μέλη…δεν ήταν πια καθόλου το ίδιο και χειροτέρευε. Τα βασικά ερωτήματα ήταν…και τώρα; …υπάρχει δυνατότητα οπισθοχώρησης;... μπορεί να γίνει σαν να μη συνέβει ποτέ;…διορθώνονται κάπως τα πράγματα για όλους τους εμπλεκόμενους; Πώς;

Επειδή, λοιπόν, έχουμε την ομάδα ιδεών μας και αναλύουμε πάντα στο τραπέζι της, τέτοιες ‘σκοτεινές’ υποθέσεις ανοίξαμε τα χαρτιά μας και ξεκίνησε η επίλυση του γρίφου με την οπτική και την εμπειρία του καθένα ξεχωριστά και φτάσαμε κάπου…

Όμως τι νόημα έχει να βρεις μια πιθανή λύση που αφορά τόσους και να μείνει κλειδωμένη σε ένα συρτάρι του μυαλού σου; Με αφορμή λοιπόν τον παιδικό διαγωνισμό βιβλίου της LEBEE, αποφασίσαμε να στείλουμε τη λύση που βρήκαμε κλεισμένη σε ένα βιβλίο και να την αφήσουμε να ταξιδέψει στη λογοτεχνική θάλασσα ελπίζοντας να βρει τους αποδέκτες που την αναζητούν…

Η πρώτη προσπάθεια δεν ήταν πολύ επιτυχημένη, καθώς βαλτώσαμε λιγάκι μετά από κάποιες τρικυμίες και δυσκολίες, που μας έβγαλαν σε ξέρα…όμως ο καλός πλοηγός Γιώργος Λεμπέσης έβαλε το βιβλίο με το μήνυμα στο σωστό ωκεάνιο πλέον ρεύμα και ταξιδεύει κανονικά ανάμεσά μας, que sera sera…

Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση γράφοντας ένα βιβλίο για παιδιά; 

Η μεγαλύτερη πρόκληση για μένα πάντα και όχι μόνο για το βιβλίο είναι να μην ξεχάσω, χάσω την επαφή μου, με την πραγματικότητά μου και τη γνώση που έχτισα σε κάθε μου ηλικία.

Δε μπορείς να μιλήσεις στα παιδιά και να σε καταλάβουν, εάν δεν μπορεί να ανακληθεί ο αντίστοιχος παιδικός σου εαυτός, ζωντανός μπροστά τους. Έχουμε, τη γνώση του παρελθόντος μας, οι ενήλικες και μπορούμε να ‘σκύψουμε’ στην ηλικία τους για να επικοινωνήσουμε επί ίσοις όροις με τα παιδιά, χρησιμοποιώντας ως εργαλείο μας, την εμπειρία των χρόνων που ακολούθησε…αντ αυτού όμως, ζητάμε με περισσό θράσος, ασυναίσθητα, να ‘σκαρφαλώσουν’ εκείνα στο δικό μας ηλικιακό όρος, χωρίς τη γνώση της ενδιάμεσης διαδρομής για να επικοινωνήσουμε με επιτυχία…δε μπορεί πρακτικά να συμβεί αυτό.

Η πρόκληση λοιπόν ήταν στο βιβλίο αυτό να λάβω το ηλικιακό όρος κάθε μου αναγνώστη…μέχρι εκεί που τουλάχιστον έχω τη γνώση.

Πιστεύετε ότι το «Ξύπνα, Όντι» μιλά μόνο στα παιδιά ή και στους ενήλικες;

Το «Ξύπνα, Όντυ» είναι ένα διαηλικιακό βιβλίο.

Αφορά εξίσου όλους!

Σε κάθε ηλικία, σε κάθε ρόλο(γονεϊκό, εκπαιδευτού, θεραπευτή, συμμαθητή, φίλου, αδερφού).

Είναι το βιβλίο που θα το πάρει το παιδάκι που δε ξέρει καν να διαβάζει και θα ταξιδέψει νοερά με την καταπληκτική εικονογράφηση του Σπύρου Κίτσου, σε μια ροή ζωντανών εικόνων που τρέχουν σαν καρέ ταινίας σε όλο το βιβλίο, ζωντανεύοντας την ιστορία στο μυαλό του, όπως την φαντάζεται.

Το παιδί που διαβάζει θα συναντήσει κάπου την πραγματικότητά του μέσα σε αυτό και θα δει πιθανές λύσεις, επιλογές.

Ο ενήλικας θα το διαβάσει και θα τον ταξιδέψει στη δική του παιδική ηλικία…θα συναντηθεί με τον τότε εαυτό του, θα τακτοποιήσει ενδεχομένως δικές του βιωματικές εκκρεμότητες εκεί, για να μπορέσει να σταθεί δίπλα και όχι απέναντι στο παιδί του και παίζοντας ρόλους να χτίσουν ένα σενάριο λύση στο δικό τους πιθανό πρόβλημα.

Είναι ένα βιβλίο εργαλείο για θεραπευτικές ομάδες σεναρίων.

Είναι ένα βιβλίο για την αντιμετώπιση του εκφοβισμού εν τη γενέσει του, στους κόλπους των σχολείων.

Είναι ένα βιβλίο που ρίχνει γέφυρες απόδρασης από τα ατομικά αδιέξοδα με την συνεργασία των εμπλεκόμενων πλευρών.

Είναι ένα βιβλίο που δεν χαρακτηρίζει, αποχαρακτηρίζει και χτίζει υγιής χαρακτήρες και σχέσεις!

Αν έπρεπε να κρατήσουμε ένα μόνο μήνυμα από το βιβλίο, ποιο θα ήταν;

Βρισκόμαστε εδώ στη ζωή για την πιο σημαντική δουλειά…να τα βρούμε με τον εαυτό μας, να τον αγαπήσουμε, να τον δαμάσουμε και να τον παρουσιάζουμε στην κοινωνία μας με περηφάνια. Όταν ο καθένας φέρνει στην κοινωνία μας την καλύτερη δυνατή εκδοχή του εαυτού του κάθε μέρα…είναι μονόδρομος ο καλύτερος κόσμος! Αν το νιώσουμε αυτό στο βιβλίο…ας περάσουμε το μήνυμα και παρακάτω για το καλό όλων μας.

Τελικά, τι σημαίνει για εσάς να “ξυπνάς” μέσα από μια ιστορία;

Μεγάλη οικονομία χρόνου, κόπου…είναι μια πραγματική επένδυση ζωής για πολύ περισσότερη γνώση και εμπειρία στον ίδιο χρόνο! Όλοι θα πάρουμε τα διδάγματά μας…αλλά αν ο δρόμος μας στη γνώση είναι μόνο βιωματικά, παθαίνοντας…αυξάνεται πολύ το προσωπικό τραύμα, που απαιτεί εκ των υστέρων πολύ περισσότερο χρόνο και εξειδίκευση για τη σωστή επούλωση. Ενώ δεν είναι και βέβαιο ότι θα φτάσουμε σε αυτή πριν το επόμενο δίδαγμα που θα μας στείλει η ζωή…ας είμαστε λοιπόν κατά κάποιο τρόπο προετοιμασμένοι. Κάθε βιβλίο είναι μια συνοπτική βιωματική εμπειρία!

Ευχαριστώ πολύ.