Γράφει: Μάγδα Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη

Ιλασμός 

Ερινύων,

ώσπου

να πάψουν

να ματώνουν

τις ψυχές

Ξεκινώ με το ομώνυμο ποίημα για να παρουσιάσω τη νέα ποιητική συλλογή της Κατερινιώτισσας ποιήτριας Μαρίζας Καζακλάρη από τις εκδόσεις Ελκυστής που πρόσφατα εκδόθηκε.  Η ποιήτρια μ’ αυτό το  ποίημα εισάγει μια  μυθολογική και ηθική διάσταση στην ποίηση της, με έντονο συμβολισμό και δραματική ένταση. Η λέξη «Ιλασμός» φέρνει στο προσκήνιο την έννοια της εξιλέωσης, της κάθαρσης, της συμφιλίωσης με το άδικο ή τον πόνο. Τι σημαίνει όμως Ιλασμός; Εξιλέωση; Εξευμενισμός: Κάθαρση; Στη χριστιανική παράδοση τη συναντούμε ως θυσία ή πράξη που φέρνει συμφιλίωση με τον Θεό και συνδέεται με τη συγχώρεση και τη λύτρωση. Στην αρχαία Ελλάδα σήμαινε τελετουργίες (θυσίες, καθαρμούς) για να εξευμενιστούν οι θεοί. Τη χρησιμοποιούσαν όταν υπήρχε ύβρις, μίασμα, ανάγκη αποκατάστασης της τάξης. Όχι τιμωρία  αλλά μια σιωπηλή συμφωνία με το τραύμα. Στην ποίηση της Μαρίζας Καζακλάρη ο «Ιλασμός» δεν δηλώνεται αλλά ανασαίνει μέσα στο σώμα του ποιήματος. Δεν είναι πράξη, ούτε λύση. Είναι μια αργή μετατόπιση του βλέμματος προς τα μέσα, εκεί όπου η ενοχή δεν ζητά συγχώρεση αλλά χώρο να ειπωθεί. Δεν έρχεται ως φως αλλά ως σκιά που επιμένει, ως ίχνος που δεν σβήνει, ως μνήμη που αρνείται να εξαγνιστεί. Οι λέξεις της δεν καθαρίζουν το τραύμα, το αγγίζουν. Το περιφέρουν σχεδόν τελετουργικά, σαν να γνωρίζουν ότι η λύτρωση δεν είναι ποτέ πλήρης, μόνο προσποιείται την ολοκλήρωσή της. Η λέξη του τίτλου στη λογοτεχνία έχει έντονη συμβολική δύναμη και μπορεί να σημαίνει εσωτερική λύτρωση μετά από ενοχή, συμφιλίωση με το παρελθόν, μια πράξη πληρωμής για κάτι ανείπωτο, μια τελετουργική επιστροφή στην ισορροπία. Όχι για να κατευνάσει, αλλά για να αντέξει. Τα εξήντα ποιήματα που συμπεριλαμβάνονται στη συλλογή είναι ένα νέο ταξίδι προσωπικής έκφρασης, εξερεύνησης στα άδυτα της ψυχής, αναμέτρησης και συμφιλίωσης. Μια χαρτογράφηση της πορείας της ψυχής προς τον εξαγνισμό. Μέσα από τους στίχους ζωντανεύουν μνήμες από αλλοτινές μυρωδιές, απώλειες, πολυκαιρισμένες καρτ ποστάλ και νοσταλγικές μελωδίες συνθέτοντας έναν τόπο επιστροφής και αναμέτρησης με το παρελθόν. Και η θύμηση γίνεται κάθαρση. Η ποίησή της χαρακτηρίζεται από έντονη ψυχολογική ενδοσκόπηση, εστίαση στην ανθρώπινη ευαλωτότητα. Τα θέματά της περιστρέφονται γύρω από τη  ψυχική διαταραχή και το στίγμα, τη μοναξιά και την απομόνωση, τον έρωτα και την απώλεια, την υπαρξιακή αγωνία. Η γραφή της κινείται σε έναν εξομολογητικό και βιωματικό τόνο, όπου η επιστημονική γνώση συναντά την ποιητική ευαισθησία. Συχνά λειτουργούν ως μικρές «μαρτυρίες» εσωτερικών κόσμων, με λιτό αλλά φορτισμένο λόγο. Ο αναγνώστης/αναγνώστρια πιάνοντας στα χέρια του την ποιητική συλλογή θα σταθεί στο εξώφυλλο που κινείται με μια σπάνια οικονομία που δεν είναι απλότητα αλλά πρόθεση. Το λευκό φόντο λειτουργεί σαν πεδίο σιωπής. Είναι ένας τόπος όπου κάτι έχει ήδη συμβεί και έχει αποσυρθεί, αφήνοντας πίσω του μόνο την ανάσα. Μέσα σε αυτή τη σιωπή, το βαθύ κόκκινο του τίτλου εισβάλλει όχι ως διακοσμητικό στοιχείο αλλά ως ίχνος αίματος, μνήμης, εσωτερικής ρωγμής. Το άνθος στο κέντρο, εγκλωβισμένο μέσα στον κύκλο, μοιάζει με σύμβολο προσφοράς ή θυσίας, κάτι εύθραυστο που έχει τοποθετηθεί σε έναν κλειστό χώρο, σαν να προστατεύεται ή να εκτίθεται ταυτόχρονα. Ενώ ο κύκλος μπορεί να διαβαστεί ως χώρος εγκλεισμού. Προετοιμάζει όποιον/όποια το διαβάσει για μια ποίηση που δεν θα προσφέρει εύκολη κάθαρση, αλλά θα κινηθεί στο ενδιάμεσο. Ανάμεσα στην ομορφιά και το τραύμα, στη μνήμη και την εξιλέωση. Ξεχώρισα κάποια ποιήματα για να σας δώσω δείγμα γραφής. Στο ποίημα “Αύγουστος” θα διαβάσουμε για τη «θερινή ραστώνη» που δεν αποδίδεται μόνο ως νωθρότητα, αλλά ως ένα είδος αναστολής του χρόνου. Το μεσημέρι του Αυγούστου γίνεται σχεδόν τελετουργικός χρόνος. Ένα σημείο όπου το σώμα, η φύση και η μνήμη συγχωνεύονται.  Η πράξη της βρώσης “τρώγοντας σύκα με τη φλούδα τους” γίνεται σχεδόν συμβολική, σαν μια μικρή, καθημερινή τελετουργία συμφιλίωσης με το εφήμερο. Το «Φτιασίδωμα» εστιάζει στην ταυτότητα ως πεδίο φθοράς και μεταμόρφωσης. Μέσα από σκληρές, σωματικές εικόνες, το ποίημα αναδεικνύει τη σύγκρουση ανάμεσα στο «φαίνεσθαι» και το «είναι», φωτίζοντας τον ψυχολογικό πυρήνα της ανθρώπινης ματαιότητας και αυτογνωσίας. Η χρήση λέξεων όπως «τσαλακώνω», «μουτζουρώνω», «κηλιδώνω» δημιουργεί μια εικόνα καταστροφής και ταυτόχρονα μεταμόρφωσης, όπου το σώμα και η ψυχή δεν είναι πλέον αγνά ή αψεγάδιαστα, αλλά σημαδεμένα από την εμπειρία και την επίφαση. Το ποίημα “Ρίζες”, ολιγόστιχο αλλά ουσιαστικό, είναι συμβολικό για την εσωτερική σταθερότητα και τη δύναμη των προσωπικών θεμελίων. Αυτό που φαίνεται να χάνεται ή να απομακρύνεται εξωτερικά δεν χάνεται εσωτερικά. Ριζώνει βαθύτερα μέσα μας, ενισχύοντας την εσωτερική μας δομή. Το ολιγόστιχο πάλι ποίημα “Στέμμα” είναι ιδιαίτερα συμβολικό και δυναμικό, με έντονη αίσθηση αντίθεσης ανάμεσα στην εξωτερική λάμψη και την εσωτερική θραύση. Φέρνει έντονα συμβολικά φορτία: εξουσία, αξία, κύρος. Όμως εδώ το στέμμα φοριέται σε θρυμματισμένο εγώ, δηλαδή σε μια εσωτερική κατάσταση σπασμένη, ασταθή ή πληγωμένη. Το ποίημα «Γυναίκα στον σταθμό» δημιουργεί μια ζωντανή κινηματογραφική εικόνα, με έντονο συμβολισμό. Η γυναίκα στέκεται έτοιμη για κίνηση, να ανεβεί δηλαδή στο τρένο αλλά παράλληλα εγκλωβισμένη στον εσωτερικό της διάλογο. Γυναίκα/μητέρα/σύζυγος/ερωμένη/κόρη/αδερφή/εργαζόμενη/νοικοκυρά είναι ρόλοι που αποτυπώνουν την πολυπλοκότητα της γυναικείας ταυτότητας. Το ερώτημα «Πώς να χωρέσουν όλες μαζί σε ένα βαγόνι;» μεταφέρει με ποιητική ακρίβεια την αίσθηση του περιορισμού και της υπερπληρότητας της καθημερινότητας. Το ποίημα «Και εγένετο γυναίκα» είναι μια πολύ δυνατή, μυθική και επική απεικόνιση της γυναικείας ύπαρξης μέσα στην ιστορία, την κοινωνία και τον χρόνο. Η γυναίκα εδώ εμφανίζεται ως ηρωίδα ή αρχέτυπο, που αντιμετωπίζει συλλογική βία και κοινωνικές πιέσεις, αλλά ταυτόχρονα διατηρεί την ικανότητα για αναγέννηση και αντίσταση. Η  γυναικεία ύπαρξη αποκτά επικό, συλλογικό και μυθολογικό χαρακτήρα, όπου η αναγέννηση δεν είναι μόνο προσωπική, αλλά συμβολίζει και την αντοχή και τη συνέχεια των γυναικείων αγώνων μέσα στο χρόνο.  Τέλος, το ποίημα «Το παλιό παντοπωλείο» αποτυπώνει μια τελετουργική αναγέννηση, όπου νοσταλγία, απελευθέρωση και αποφασιστικότητα συνυπάρχουν. Η επιστροφή στη ζωή εκφράζεται μέσα από την κίνηση ενώ ο θάνατος λειτουργεί συμβολικά ως τέλος του παλιού εαυτού και αρχή ενός νέου κύκλου. Ήθελα να συνομιλήσω με τη δημιουργό αυτού του ποιητικού πονήματος όπου η γυναικεία εμπειρία, η ταυτότητα και η εσωτερική σύγκρουση απεικονίζονται με έντονο συμβολισμό και ποιητική ακρίβεια.

Ο τίτλος της ποιητικής συλλογής «Ιλασμός», φέρει έντονο μυθολογικό και ηθικό φορτίο. Πώς γεννήθηκε αυτή η επιλογή;

Ο τίτλος έχει πράγματι ένα έντονο συναισθηματικό, ψυχολογικό και ηθικό βάρος. Αισθάνομαι ότι αποτυπώνει την ψυχή των ποιημάτων. Όπως καταγράφονταν οι λέξεις στο χαρτί τις στιγμές της δημιουργίας ένιωσα ότι αναζητούν λύτρωση και εκτόνωση μέσα από τη γραφή. Μια λύτρωση αρχέγονη, μη συνειδητή που διψούσε για εκδραμάτιση. Όχι με σκοπό να αποτελέσουν ψυχικό συγχωροχάρτι, αλλά να βγουν στο φως και να πάψουν να κρύβονται στο σκοτάδι. Παράλληλα, η λέξη ιλασμός έχει και μυθολογικό φορτίο. Δεν αναφέρεται απλά στον εξευμενισμό και στη συγχώρεση, αλλά έχει την έννοια της κάθαρσης με έναν τελετουργικό τρόπο, μέσα από θυσίες και δοκιμασίες,  που ταίριαζε με τον τόνο τον ποιημάτων. 

Ποιο ρόλο παίζουν τα συμβολικά αντικείμενα, όπως το στέμμα, η βαλίτσα ή το λουλουδάτο φόρεμα, στην αφήγηση του εσωτερικού κόσμου της γυναίκας;

Ευχαριστώ, για την οξυδερκή παρατήρηση. Αισθάνομαι ότι τα αντικείμενα αποτελούσαν συχνά έναυσμα για τη γέννηση των ποιημάτων. Μια  συμβολική λέξη που κουβαλούσε μέσα της βάρος και ασυναίσθητα άρχισε να πλέκεται μέσα μου ένα γαιτανάκι συνειρμών και συνδέσεων μέχρι να μετουσιωθούν σε ποίημα και να τη νοηματοδοτήσουν. Τα αντικείμενα έχουν έντονη σημειολογία και όχι μόνο χρηστική υπόσταση και συμβάλλουν στην αφήγηση του εσωτερικού κόσμου του δικού μου και της γυναίκας εν γένει.  Είναι συννυφασμένα με τις επιθυμίες της γυναίκας, τις μνήμες, τις ρωγμές της. Γίνονται σιωπηλοί φορείς της ταυτότητάς και της ιστορίας της. Λειτουργούν ως πυρήνες μέσα από τους οποίους αναδύεται η γυναικεία υποκειμενικότητα. 

Πιο συγκεκριμένα, το “στέμμα” σχετίζεται με την ανάγκη για αναγνώριση ενός θρυμματισμένου εγώ, καθώς μια συναισθηματικά ασφαλής ύπαρξη δεν αποζητά εναγωνίως θιασώτες. Η “βαλίτσα”, τουλάχιστον με τον τρόπο που τη συναντάμε στο βιβλίο, σχετίζεται με το βάρος που κουβαλάει η γυναίκα. Ένα βάρος που δεν μπορεί να αποχωριστεί, καθώς είναι η δική της ιστορία. Δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως απολεσθέν αντικείμενο, γιατί είναι μέσα της και όσο πιο ανώδυνα γίνει αυτή η αποδοχή τόσο πιο κοντά θα είναι στη λύτρωση. Και, τέλος, το “λουλουδάτο φόρεμα” συμβολίζει τη θηλυκότητα μέσα από μια επίφαση αθωότητας και από καιρό ξεχασμένης ανεμελιάς. 

Στην ποίησή σου η κάθαρση δεν παρουσιάζεται ως λύτρωση, αλλά ως μια ανοιχτή, επίμονη διαδικασία. Είναι τελικά εφικτή η εξιλέωση ή αποτελεί μια ποιητική ψευδαίσθηση;

Η κάθαρση είναι αυτό ακριβώς, μια ανοιχτή, επίμονη και επίπονη, να προσθέσω, διαδικασία. Δε συμβαίνει μαγικά ή ανώδυνα. Θέλει το άτομο να δεσμευτεί, να είναι έτοιμο να αντιμετωπίσει την αλήθεια κατάματα και να επιφορτιστεί με το βάρος της συναισθηματικής εξιλέωσης, της αποδέσμευσης από τα βαρίδια του παρελθόντος. Βαρίδια που πολλές φορές του προσδόθηκαν από τους γύρω του, είτε είναι οικογένεια, είτε σύντροφος, είτε κοινωνικός περίγυρος. Η εξιλέωση θα έλεγα ότι  δεν αποτελεί μια ποιητική ψευδαίσθηση μόνο. Μπορεί να επιτευχθεί μέσα από ενδοσκόπηση, η οποία προυποθέτει τη δύναμη να αντέξεις τον πόνο, μέσα από υποστηρικτική ψυχοθεραπεία, όπου ένας κατάλληλος θεραπευτής θα σε συντροφεύει και ενίοτε θα σε καθοδηγεί σε αυτό το μονοπάτι και μέσα από τη σύναψη υποστηρικτικών και φροντιστικών δεσμών, κυρίως ερωτικών, που θα σε βοηθήσουν να χτίσεις σχέσεις ασφαλείς χωρίς την αποφευκτική, αμφιθυμική ή απορριπτική προσκόλληση του παρελθόντος. Αυτά θα βοηθήσουν να επουλωθεί το τραύμα, όχι όμως να εξαφανιστεί. Και αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι  το πιο ευαίσθητο σημείο. Η συνειδητοποίηση ότι το τραύμα δεν θα εξαφανιστεί, γιατί ανήκει σε χρόνο παρελθοντικό, έχει ήδη τη δική του υπόσταση, είναι κομμάτι της ύπαρξής σου. Χρειάζεται θάρρος να συμφιλιωθείς με αυτή την ιδέα, για να μπορέσεις να προχωρήσεις και να το αποδυναμώσεις. Να απεκδυθείς τον φόβο. Και αυτό είναι μια πράξη ενδυνάμωσης, απελευθέρωσης και τελικά ιλασμού.

Στο «Μακριά» η απόσταση εμφανίζεται ως τρόπος επιβίωσης και αυτοπροστασίας. Πιστεύεις ότι η φυγή μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά ή είναι απλώς ένας τρόπος να αποφύγουμε τον πόνο;

Η απόσταση από ό,τι μας πονάει λειτουργεί θεραπευτικά, ως μέσο αυτοπροστασίας και επιβίωσης. Μας δίνει τον απαραίτητο χώρο να αναπνεύσουμε. Αρκεί να έχουμε κατά νου, ότι όσο και να απομακρυνθούμε ο πόνος είναι εντός μας και θα πρέπει να του δώσουμε τον χώρο να τον αντιμετωπίσουμε, ώστε να αναμετρηθούμε μαζί του και να τον επαναπροσδιορίσουμε. Αλλιώς, η φωτιά του θα συνεχίσει να σιγοκαίει και να μας συνθλίβει.

Στο ποίημα «Φτιασίδωμα» αναδεικνύεται έντονα η έννοια της επίφασης και της εσωτερικής ρωγμής. Πόσο σε απασχολεί η διάσταση ανάμεσα στο «φαίνεσθαι» και το «είναι»;

Η διάσταση ανάμεσα στο φαίνεσθαι και στο είναι, είναι ένα από τα κεντρικά σημεία της σκέψης μου και αποτυπώνεται συχνά και μέσα από τον γραπτό μου λόγο. Στο ποίημα “Φτιασίδωμα” διαβάζουμε “κίβδηλη ύπαρξη κρύβεις την ανίερη γύμνια σου”. Όσο πιο βαθιές οι εσωτερικές ρωγμές, η ευαλωτότητα, η ανασφάλειά μας, τόσο πιο μεγάλη η ανάγκη μας να κατασκευάσουμε μια ψεύτικη εικόνα εαυτού, να σταθούμε στην επιφάνεια και στο “φαίνεσθαι”. Θαυμάζω  τους ανθρώπους που κατορθώνουν να ισορροπούν ανάμεσα στον βαθύτερο ψυχισμό τους και στην εικόνα που προβάλλουν προς τα έξω. Αυτό που πραγματικά αξίζει και είναι αληθινό δε χρειάζεται στολίδια περιττά, κάλπικες και δανεικές κατασκευές, τυμπανοκρουσίες. Απλά υπάρχει και αναπνέει χωρίς τη βοήθεια της τεχνητής αναπνοής. Και εκεί το φαίνεσθαι συγκλίνει με το είναι. Κάτι που συναντάμε όλο και πιο σπάνια στη σύγχρονη κοινωνία του θεάματος.

Η γυναίκα στα ποιήματά σου κινείται ανάμεσα στο «βαγόνι» της  καθημερινότητας και σε έναν σχεδόν αρχέγονο, συλλογικό χρόνο. Είναι αυτή η μετάβαση μια μορφή απελευθέρωσης ή μια άλλη όψη του ίδιου αγώνα;

Η γυναίκα κινείται, πράγματι, ανάμεσα σε δύο χρόνους. Στον επαναλαμβανόμενο και επιβαρυμένο χρόνο της καθημερινότητας και σε έναν  βαθύτερο αρχέγονο χρόνο συλλογικού ασυνείδητου. Μπορεί φαινομενικά να μοιάζει με πράξη απελευθέρωσης, σαν μια προσπάθεια να αποδεσμευτεί από τα ασφυκτικά όρια της πραγματικότητας και να επιστρέψει σε κάτι πιο πρωταρχικό. Ωστόσο, ο αγώνας της δεν αίρεται, μετουσιώνεται και αποκτά μια πιο συλλογική διάσταση. Δεν αποτελεί καταφύγιο λήθης, αλλά καθρέφτης όπου την διαπερνούν οι ίδιες διαχρονικά θεμελιώδεις αγωνίες και επιθυμίες.

Στο ποίημα «Το παλιό παντοπωλείο» η αναγέννηση παρουσιάζεται σχεδόν ως τελετουργική πράξη, όπου η χαρά συνυπάρχει με μια ειρωνική αποδοχή του «θανάτου» του παλιού εαυτού. Είναι αυτή η μετάβαση μια μορφή απελευθέρωσης ή μια συνειδητή συμφιλίωση με ό,τι έχει προηγηθεί;

Πιστεύω ότι η αναγέννηση είναι μια τελετή αποχωρισμού. Μια μετάβαση από τον παλιό εαυτό στον νέο. Μια διαδικασία που χαρακτηρίζεται από χαρμολύπη. Χαρά για αυτό που ανοίγεται μπροστά μας και θλίψη για όσα αφήνουμε. Κάθε αναγέννηση εμπεριέχει έναν μικρό  συμβολικό θάνατο, είναι μια απώλεια. Και ως εκ τούτου, εμπεριέχει μια σκιά πένθους. Πενθούμε όχι μόνο όσα αποτέλεσαν πηγή ευτυχίας, αλλά και όσα αποτέλεσαν πηγή οδύνης. Για παράδειγμα η απώλεια ενός κακοποιητικού γονέα δεν μπορεί εύκολα να αποτελέσει λύτρωση, καθώς μαζί του πεθαίνει και η ελπίδα για ανακατασκευή και αλλαγή της ιστορίας και έρχεται αμετάκλητα ο θρήνος για όσα δεν ζήσαμε και δεν καταφέραμε να έχουμε. Για να νιώσουμε, λοιπόν, την αναγέννηση, απαραίτητη συνθήκη είναι η συμφιλίωση με το παρελθόν μας, ακόμη και με ό,τι υπήρξε επώδυνο  και αυτή η συμφιλίωση είναι που μας οδηγεί στη απελευθέρωση. 

Στο ποίημα “Στέμμα” γεννιέται σχεδόν συνειρμικά η φράση “ο βασιλιάς είναι γυμνός”. Είναι το στέμμα μια μορφή αυταπάτης ή ένας μηχανισμός επιβίωσης απέναντι στην εσωτερική θραύση;

Το στέμμα αναφέρεται συμβολικά στην ανάγκη για υπεροχή και επίπλαστη ένδειξη μεγαλείου. Ξεκινάει από ένα ναρκισσιστικό εγώ, ένα εγώ που είναι εύθραυστο. Το άτομο που φέρει το στέμμα στην προσπάθειά του να υπεραναπληρώσει την εσωτερική ευαλωτότητα και το αίσθημα ανεπάρκειας που το διακατέχει, αισθάνεται την ανάγκη για ναρκισσιστική υπεροχή του εγώ. Αυτό διαμορφώνεται, αρχικά, ως άμυνα απέναντι στην εσωτερική θραύση και καταλήγει να αποτελεί αυταπάτη, καθώς είναι άμεσα συννυφασμένο με την προσωπικότητά του. Το στέμμα είναι μια συμβολική κατασκευή που αποτρέπει το άτομο από την κατάρρευση. Είναι, όμως, επισφαλές καθώς οτιδήποτε εκλαμβάνεται ως απόρριψη ή αμφισβήτηση της ιδέας μεγαλείου αποτελεί απειλή για την ταυτότητα και την ψυχοσύνθεση του ατόμου. Και έτσι προκύπτει η ανάγκη να γαντζωθεί από το στέμμα, να το γυαλίζει και να το επιδεικνύει με ζέση. Αλλιώς το εγώ δέχεται πλήγμα, οπότε  αντιδράει με θυμό κι ένα αίσθημα ολοκληρωτικής καταστροφής. Άρα χωρίς το στέμμα του ο βασιλιάς πράγματι αισθάνεται γυμνός... 

Ως επαγγελματίας στον χώρο της ψυχικής υγείας έρχεσαι καθημερινά σε επαφή με το τραύμα, τη ρωγμή, την ανθρώπινη ευαλωτότητα. Στην ποίησή σου αυτά τα στοιχεία δεν εξηγούνται αλλά μεταμορφώνονται. Είναι η γραφή ένας άλλος τρόπος προσέγγισης και κατανόησης του ψυχικού τοπίου;

Ως κλινική ψυχολόγος συναντώ  καθημερινά τον άνθρωπο με τις ρωγμές του, τα τραύματά του, τις αγωνίες του, τις ελπίδες του, την ανάγκη για αλλαγή. Όλα αυτά αποτυπώνονται και στη γραφή μου, όχι  όμως απαραίτητα ως τρόπος προσέγγισης και κατανόησης του ψυχικού τοπίου, αλλά ως τρόπος έκφρασης και εξωτερίκευσης των συναισθημάτων που γεννώνται. Η ποίηση δεν επιχειρεί να εξηγήσει ή να ερμηνεύσει. Επιτρέπει στο βίωμα να υπάρξει μέσα από τις λέξεις, δίνει διέξοδο στο άρρητο και  αγγίζει το ασυνείδητο. Εκεί που η θεραπευτική διαδικασία αναζητάει νόημα και συνοχή,  η ποίηση επιτρέπει στη ρωγμή να παραμένει ανοιχτή και ανθρώπινη. Ευχαριστώ θερμά για τη συζήτηση.

Σε ευχαριστώ για τον χρόνο σου να μοιραστείς μαζί μας τις ποιητικές σου ανησυχίες. Καλόστρατο να είναι κι εύχομαι οι αναγνώστες/αναγνώστριες να βρουν στα ποιήματά σας φως, καθρέφτη και προβληματισμούς όπως οφείλει η ποίηση.