Βιβλίο Οϊζύς
Συγγραφέας Αλεξάνδρα Βαβέτση
Κατηγορία Ποίηση
Εκδότης Καμπύλη
Συντάκτης-ρια Αλεξάνδρα Γαλαζούλα

Το διάβασες;
Πες τη γνώμη σου στο Bookia!
Βαθμολόγησε στο Bookia αυτό το βιβλίο και γενικά τα βιβλία που διαβάζεις!

Η κριτική της Φιλολόγου Αλεξάνδρας Γαλαζούλα διαβάστηκε κατά την παρουσίαση της νέας ποιητικής συλλογής της Αλεξάνδρας Βαβέτση, «Οϊζύς», την 6/8/26 στα πλαίσια πολιτιστικών εκδηλώσεων της Περιφέρειας Ηπείρου με το Μορφωτικό-Πολιτιστικό Σύλλογο Πέτα Άρτας και την Αδελφότητα Πετανιτών.

Η Αλεξάνδρα Βαβέτση (προσωπικό ιστολόγιο), πολυσχιδής ως προσωπικότητα και πολυπράγμων, με βαθύτερες αναζητήσεις και ανησυχίες, μεταφέρει τον πλούτο των στοχασμών και των γνώσεών της στον κόσμο της ποίησης και τον προσφέρει σε όλους εμάς. Με τη ξεχωριστή γραφή της, αφήνει το δικό της αποτύπωμα στον χώρο της λογοτεχνίας.

Μετά την πρώτη της ποιητική συλλογή το 2023, «Η Υπέρβαση των τάξεων», επανέρχεται το 2026 με το «Οϊζύς». Ο τίτλος λειτουργεί ως το ερμηνευτικό κλειδί της ποιητικής συλλογής. Στα αρχαία ελληνικά  σημαίνει τη βαθιά οδύνη, την δυστυχία, τον θρήνο και την ανθρώπινη ταλαιπωρία. Στην ελληνική μυθολογία, η Οϊζύς είναι η προσωποποίηση της δυστυχίας, κόρη της Νύχτας. Η προσέγγιση των ποιημάτων οδηγεί στην κατανόηση του βάθους του τίτλου, μιας και διαπιστώνεται πως η Οϊζύς λειτουργεί ως αφετηρία μιας πορείας προς τη γνώση και την λύτρωση. Ο πόνος παρουσιάζεται όχι ως αδιέξοδο, αλλά ως απαραίτητο στάδιο στην πορεία προς την απελευθέρωση. Στα ποιήματα της Αλεξάνδρας Βαβέτση εμφανίζεται ως ερωτικός, προσωπικός πόνος, ως ιστορικό τραύμα και εθνική μνήμη, ως υπαρξιακή αγωνία απέναντι στον χρόνο και τον θάνατο, ως εσωτερική πάλη του ανθρώπου με τον εαυτό του. Η σχέση του τίτλου είναι άμεση με την μυθολογική και φιλοσοφική διάσταση της συλλογής, στην οποία η μνήμη, ο έρωτας, η πατρίδα και η πνευματική αναζήτηση λειτουργούν ως αντίβαρα στην οδύνη, στον πόνο. Η ανθρώπινη ύπαρξη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον πόνο, όμως ο άνθρωπος βρίσκει τον τρόπο να τον μετατρέψει σε δύναμη πνευματική, σε αφορμή για αυτογνωσία και αναγέννηση.

Ένα έργο λοιπόν, το «Οϊζύς», που προσεγγίζεται σε διαφορετικά επίπεδα και στο οποίο ανιχνεύονται η προσωπική εξομολόγηση, ο φιλοσοφικός στοχασμός, η ιστορική μνήμη και η ελληνική πολιτισμική παράδοση. Η ποιήτρια επιχειρεί την ερμηνεία του ανθρώπου μέσα από τη σχέση και τις συνδέσεις του με τον χρόνο, τον έρωτα, την ιστορία, τον ελληνισμό.

Βασικό στοιχείο που διέπει το σύνολο σχεδόν των ποιημάτων της συλλογής είναι η διαρκής συνομιλία με την αρχαιότητα, καθώς μυθολογικά πρόσωπα, ήρωες, θεοί και αρχαιοελληνικοί συμβολισμοί εμφανίζονται για να αποτυπωθούν υπαρξιακά και κοινωνικά ζητήματα. Ο Δίας, η Αφροδίτη, ο Απόλλωνας, ο Πάνας, οι Καβείριοι, οι Νύμφες, οι Μάντεις, οι Κίρκες και δεκάδες ακόμα μυθολογικά πρόσωπα και τόποι δεν εμφανίζονται ως διακοσμητικά στοιχεία. Μετατρέπονται σε σύμβολα ερμηνείας της ανθρώπινης παρουσίας στο πέρασμα του χρόνου, δημιουργώντας έτσι έναν διαρκή διάλογο ανάμεσα στην αρχαιότητα και στο σήμερα. Μεταφέρουν αξίες όπως η δικαιοσύνη, το μέτρο, η αγάπη, η μνήμη, η τιμωρία της ύβρεως.

Στο «Αμετανόητη Υφή, ο αρχαιοελληνικός μύθος, η φύση και τα ιερά σύμβολα, αποτυπώνουν την ανθρώπινη αλαζονεία, την ηθική παρακμή και την απομάκρυνση από τις αξίες του πολιτισμού. Οι Κίρκες, οι μάγισσες, η Πυθία, ο Ποσειδώνας, οι Δαίμονες, ο Άρης, η Αφροδίτη, ο Δίας, ο Ερμής, γίνονται σύμβολα διαχρονικών δυνάμεων.

«Φαίνεται πως υμνούν τον τον Αλκιβιάδη,
όταν έκοψε τα κεφάλια των Ερμών!
Δεν φοβούνται την οργή του Δία;
Εστω του Ερμή!»

Παράλληλα η Ελλάδα δεν αποτελεί απλώς τον γεωγραφικό χώρο αλλά αναδεικνύεται σε ζωντανό σύμβολο ιστορικής μνήμης, πολιτισμού και συλλογικής ταυτότητας. Η Ελλάδα παρουσιάζεται ως φορέας αξιών που δοκιμάζονται από τη λήθη και την παρακμή, ενώ η επιστροφή στις πνευματικές της ρίζες προβάλλεται ως προϋπόθεση για την αναγέννηση του ανθρώπου και της κοινωνίας.

Στο «Ο έρωτας της νύμφης», ο έρωτας για την Ελλάδα και τον ελληνικό πολιτισμό ως μια αδιάσπαστη συνέχεια -Αρχαιότητα, Βυζάντιο, Μακεδονία, σύγχρονη Ελλάδα- αποτυπώνεται μέσα από μυθολογικούς συμβολισμούς και ιστορικές αναφορές, σε ένα ύφος υψηλό και λυρικό, προκειμένου να αποδοθεί η αιώνια μνήμη.

«Τον Έλληνα έχω μ' έρωτα από γεννησιμιού μου.
Ποτέ του δε γιατρεύτηκε ο έρωτας ετούτος.»

Παράλληλα, η ιστορία καταλαμβάνει σημαντική θέση στο έργο. Οι αναφορές στον Μέγα Αλέξανδρο, στην Κύπρο του 1974, στη Σμύρνη του 1922, αποκαλύπτουν μια έντονη αγωνία για την διατήρηση της συλλογικής μνήμης. Η ιστορική συνείδηση προβάλλεται ως απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του παρόντος. Τα ιστορικά γεγονότα δεν αφορούν το παρελθόν, αλλά μετασιώνονται σε ζωντανές εμπειρίες. Οι ελληνικοί τόποι γίνονται φορείς μνήμης και χωρίς ίχνος διδακτισμού, αποτυπώνοντας κομμάτι της ψυχής του ποιητικού υποκειμένου. Η ποιήτρια δεν επιστρέφει στο παρελθόν από νοσταλγία. Το χρησιμοποιεί ως καθρέφτη του παρόντος. Αναζητά εκείνα τα στοιχεία που μπορούν ακόμη να στηρίξουν τον σύγχρονο άνθρωπο, ο οποίος μοιάζει πολλές φορές να απομακρύνεται από την καταγωγή του.

Στην «Εκπλήρωση» η ιστορική μνήμη, η αδιάσπαστη πορεία του ελληνισμού, η Ήπειρος ως τόπος αναφοράς, αποτυπώνονται και αναδεικνύονται ο σεβασμός για το παρελθόν και η αγωνία για το ηθικό χρέος της σύγχρονης κοινωνίας, την μνήμη.

«Κράτησα τ' ανείπωτα μέσα στα σωθικά μου.
Τον Πύρρο με τους Μολοσσούς, τους Παίονες, τους Ιλλυρούς και όλους τους Σουλιώτες…[…]
Ήρθε η πατρίδα που ξεχνά να κάνει τις σπονδές της.»

 Στο «Αυγουστιάτικες Χοαί» η Σμύρνη γίνεται ένα διαρκές σύμβολο του χαμένου ελληνισμού, σε ένα ποίημα πένθους, μνήμης και ιστορικής συνείδησης. Μια νέα πραγματικότητα βιώνει η πόλη, όμως η μνήμη της προηγούμενης ζωής παραμένει παρούσα. Ένα ποιητικό μνημόσυνο, χωρίς ρητορικούς πατριωτισμούς. Η ιστορική τραγωδία αποτυπώνεται με τη δύναμη των υπαινιγμών.

«Και εκείνη η σημαία στην προκυμαία…
Ακόμη παράξενα κυματίζει σε δανεικό αέρα.
Λες και δεν είναι ακόμη σίγουρη πως βρίσκεται εκεί πέρα»

Ένα ακόμη στοιχείο που διατρέχει τη συλλογή είναι η σιωπή. Όχι όμως ως απουσία λόγου, αλλά ως δημιουργική δύναμη. Μέσα από αυτή, ωριμάζουν οι σκέψεις, αποκαλύπτονται οι αλήθειες και γεννιούνται οι πιο ουσιαστικές μορφές επικοινωνίας. Όσα δεν ειπώθηκαν έχουν μεγαλύτερη σημασία από όσα έχουν ειπωθεί.

Στο «Σκιές φωτός», η πορεία προς την αυτογνωσία, τη συμφιλίωση με το παρελθόν και την ψυχική λύτρωση, περνά μέσα από τη σιωπή και τον πόνο.

«Σιώπα, πάρε μορφή και άκου!»

Παράλληλα, η μνήμη δεν είναι μια απλή ανάκληση του παρελθόντος. Αφορά όχι μόνο σε ιστορικά γεγονότα, αλλά γίνεται μια δύναμη ενεργή, ως αντίσταση στη λήθη, ως φόρος τιμής στους ανθρώπους που χάθηκαν. Αφιερωμένο στον Γιώργο Κίτσο, το «Της πατρίδος παραλείψεις», και στον Αυγερινό Ανδρέου το «Άσκηση ζωής».

Βασικός άξονας επίσης της ποιητικής συλλογής είναι η αναζήτηση της αυτογνωσίας. Η εσωτερική πορεία του ανθρώπου, η αντιπαράθεση με τις σκιές του εαυτού του, η λύτρωση μέσα από τη γνώση και η υπέρβαση επανέρχονται συχνά ως μοτίβα. Ακόμη κι αν η ζωή επαναλαμβάνεται, ακόμη κι αν ο έρωτας είναι ανεκπλήρωτος, ακόμη κι αν οι σκιές βαραίνουν τον άνθρωπο, θα πρέπει να βαδίσει προς το φως, προς την αναζήτηση της γαλήνης. Στο «Άλς ή θάλασσα;» αποτυπώνεται ένα πολυεπίπεδο ποιητικό σύμπαν, όπου συνδυάζονται στοιχεία φιλοσοφίας, ορφικής παράδοσης, ελευσινιακού μυστικισμού και μυθολογίας, τα οποία υποδεικνύουν πως η απόκτηση της αληθινής γνώσης δεν εξαρτάται μόνο από την λογική, αλλά απαιτεί προσωπικές δοκιμασίες και εσωτερική μεταμόρφωση. Απαιτεί την υπέρβαση. Η ποιήτρια, με αρχαιοπρεπή γλώσσα, φιλοσοφικούς υπαινιγμούς, μυθολογικές αναφορές, ρητορικά ερωτήματα και συμβολισμούς, καλεί τον καθένα από εμάς

«Να μπεις στην Άλς, τη γαλήνη της ψυχής
Να πετάξεις κάθετα στην τελειότητα»

Η ποιήτρια δεν παραλείπει να στρέψει το βλέμμα της και στη σκληρή κοινωνική πραγματικότητα. Άνθρωποι που ζουν στο περιθώριο, γυναίκες τραυματισμένες που διαλέγουν το σκοτάδι ως καταφύγιο από την κοινωνική κατακραυγή. Μια κοινωνία που υιοθετεί μια ηθική προσχηματική. Μια τέτοια γυναίκα είναι η ηρωίδα, στο «Θεσσαλονικιές εξομολογήσεις της οδού Γιαννιτσών».

Υπάρχουν ποιητικές συλλογές που αφηγούνται ιστορίες και άλλες που μας καλούν να διασχίσουμε μια εσωτερική πορεία. Τέτοια είναι η Οϊζύς, ένα ενιαίο ποιητικό σύμπαν, μια ποίηση βαθύτατα ελληνική. Η ποιήτρια κινείται διαρκώς ανάμεσα σε αντιθέσεις. Φως και σκοτάδι, σιωπή και λόγος, έρωτας και απουσία, μνήμη και λήθη, θάνατος και ελπίδα. Παράλληλα, συναντάμε δύο κόσμους, τον προσωπικό και τον συλλογικό. Ποιήματα βαθιά εσωτερικά, όπου κυριαρχούν ο έρωτας, η σιωπή, η μοναξιά, η εσωτερική αναμέτρηση. Αλλά και ποιήματα που λειτουργούν ως ιστορικά μνημεία, αφιερωμένα σε πρόσωπα και γεγονότα που σημάδεψαν τον ελληνισμό. Η γλώσσα της Αλεξάνδρας Βαβέτση είναι πυκνή και απαιτητική. Συνδυάζει τον λυρισμό με τον συμβολισμό. Αξιοποιεί αρχαιοελληνικές αναφορές, ιστορικά πρόσωπα και τοπωνύμια, χωρίς όμως να χάνει τη συναισθηματική της αμεσότητα.

 Η Οϊζύς είναι μια απαιτητική αλλά ιδιαίτερα γόνιμη ποιητική συλλογή. Προϋποθέτει αναγνώστη με διάθεση να αποκωδικοποιήσει σύμβολα, ιστορικές αναφορές και μυθολογικούς υπαινιγμούς. Διαμορφώνει μια ενιαία ποιητική κοσμοθεωρία, όπου ο πόνος μετασχηματίζεται σε δύναμη, η μνήμη αντιστέκεται στη λήθη και η ελληνική πολιτισμική παράδοση λειτουργεί ως σταθερό σημείο αναφοράς για την κατανόηση του παρόντος.

Αλεξάνδρα Βαβέτση, σε ευχαριστούμε.