Βιβλίο Ασκήσεις παρατήρησης / 13 μετρο-ιστορίες
Συγγραφέας Έλενα Παπαδάκη
Κατηγορία Μικροϊστορίες
Εκδότης Τρι.ενα πολιτισμού
Συντάκτης-ρια Μάγδα Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη

Το διάβασες;
Πες τη γνώμη σου στο Bookia!
Βαθμολόγησε στο Bookia αυτό το βιβλίο και γενικά τα βιβλία που διαβάζεις!

Η παρατήρηση στη λογοτεχνία δεν είναι τεχνική δεξιότητα, αλλά στάση απέναντι στον κόσμο. Δεν αφορά μόνο το τι βλέπουμε, αλλά το πώς το βλέπουμε. Ο συγγραφέας δεν κοιτά για να αναπαράγει, αλλά για να αποστάξει. Η παρατήρηση είναι ταυτόχρονα ηθική και ποιητική πράξη: δεν σε αφήνει να στρέψεις το βλέμμα από ό,τι μικρό, εύθραυστο ή αθέατο. Σε καλεί να σκύψεις πάνω σε αυτό που οι άλλοι προσπερνούν και να αφήσεις μια φευγαλέα στιγμή να αποκαλύψει το μυστικό της. Η Παπαδάκη καταφέρνει, με τρόπο σχεδόν αβίαστο, να συμπτύξει αυτή τη λεπτή και απαιτητική στάση σε μόλις δύο σελίδες κάθε φορά. Οι ασκήσεις της δεν θυμίζουν τα κλασικά μαθήματα δημιουργικής γραφής που φορτώνουν τον αρχάριο με κανόνες και τεχνικές. Αντίθετα, δείχνουν ότι η πραγματική συγγραφική άσκηση ξεκινά από το ανοιχτό, περίεργο, ευαίσθητο, λίγο τρελούτσικο, λίγο σοφό βλέμμα. Έτσι, ο τίτλος Ασκήσεις παρατήρησης δεν είναι απλώς διακοσμητικός.

Ένα μικρό βιβλίο, μόλις πενήντα μία σελίδες, έφτασε στα χέρια μου και με άφησε πραγματικά έκπληκτη. Δεν πρόκειται για ποιητική συλλογή, όπως ίσως θα υπέθετε κανείς από τον τίτλο ή την έκταση, αλλά για μια σειρά από μικρές ιστορίες: δεκατρία «μετρό-διηγήματα», όσα και οι στάσεις του πολύπαθου μετρό της Θεσσαλονίκης. Ο χρόνος ανάγνωσης κάθε ιστορίας είναι ελάχιστος, από τριάντα δευτερόλεπτα έως τρία λεπτά. Όσο δηλαδή μια στάση, μια μετακίνηση, μια μικρή αναμονή. Κι όμως, μέσα σε αυτό το σύντομο πλαίσιο η Παπαδάκη κατορθώνει να δημιουργήσει έναν κόσμο πυκνό, συγκινητικό και βαθιά στοχαστικό. Κάθε διήγημα λειτουργεί σαν φωτογραφικό καρέ που συλλαμβάνει μια στιγμή. Η φόρμα των δύο σελίδων όχι μόνο δεν την περιορίζει, αλλά αναδεικνύει τη δύναμη της γλώσσας, της λεπτομέρειας και της σκιάς. Η γραφή της είναι λιτή αλλά λυρική, κάθε λέξη μετρά, κάθε εικόνα πάλλεται, κάθε τέλος αφήνει μια μικρή αινιγματική αναπνοή που συνεχίζει να ακούγεται μετά την ανάγνωση. Η ατμόσφαιρα είναι συχνά ποιητική, σχεδόν έξω από τη λογική, πέρα από τον αυστηρό ρεαλισμό, χωρίς ποτέ να χάνεται η επαφή με το καθημερινό.

Θεματικά, οι ιστορίες ανοίγουν παράθυρα σε διαφορετικούς μικρόκοσμους: σε ανθρώπους, ζώα, πτηνά, στιγμιότυπα αστικής ζωής, φευγαλέες σκέψεις και υπόγειες συναισθηματικές φορτίσεις. Το οπισθόφυλλο μιλά για ιστορίες «τρελούτσικες, αληθινές, συγκινητικές, χιουμοριστικές», και πράγματι, η συλλογή κινείται από το τρυφερό στο χιουμοριστικό και από το αλλόκοτο στο συγκινητικό, χωρίς ποτέ να χάνει την ενότητά της . Η καθημερινότητα γίνεται σκηνικό για μικρές αποκαλύψεις, ενώ οι στιγμές αδράνειας ή αναμονής μετατρέπονται σε αφηγηματικά γεγονότα. Μια απρόσμενη συνάντηση, δυο περιστέρια που συνομιλούν παρατηρώντας έναν πατέρα και μια κόρη, ένας άντρας που απορρίπτει ό,τι μαύρο στη ζωή του και επιλέγει λουλούδια, μια γυναίκα που κλείνει λέξεις σε μπουκάλια, όλα αποκτούν συμβολική ή ποιητική διάσταση.

Αν και σύντομες, οι ιστορίες δεν είναι επιφανειακές. Η συρρίκνωση του χρόνου και του χώρου δεν στερεί βάθος, αντίθετα το εντείνει. Οι λέξεις, όσο μικρές κι αν είναι, ανοίγουν δρόμους για νοήματα πολύ μεγαλύτερα. Η οικονομία της γραφής απαιτεί προσεκτική ανάγνωση, γιατί αν προσπεράσεις βιαστικά, ίσως χάσεις την κρυμμένη ανάσα κάθε κειμένου. Η Παπαδάκη αξιοποιεί τη μικρή φόρμα για να δοκιμάσει, να υπονοήσει, να αφήσει ανοικτές χαραμάδες μέσα από τις οποίες περνούν φως, χιούμορ, μελαγχολία ή ομορφιά.

Οι εκδόσεις Τρι.ενα Πολιτισμού για άλλη μια φορά επιβεβαιώνουν την ικανότητά τους να ανασύρουν μικρούς θησαυρούς∙ εκείνα τα λεπτά, φωτεινά βιβλία που θα μπορούσαν εύκολα να χαθούν στον θόρυβο, αλλά αξίζει να ακουστούν. 

Συνοψίζοντας, πρόκειται για ένα από εκείνα τα βιβλία που αποδεικνύουν πως η σύντομη αφήγηση δεν είναι «μικρή», αλλά συμπυκνωμένη, πυκνή, δυνατή. Κάθε ιστορία είναι ένα μικρό κόσμημα, εύθραυστο, φωτεινό, βαθιά συγκινητικό. Και κυρίως, υπενθυμίζει πόση μαγεία μπορεί να χωρέσει σε λίγες λέξεις, όταν το βλέμμα παραμένει ξύπνιο. Καλοτάξιδο να είναι.

Η Έλενα Παπαδάκη γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε στο Τμήμα Ιταλικής Φιλολογίας του Α.ΠΘ.  Σήμερα ζει και εργάζεται στη Θεσσαλονίκη. Διδάσκει από το 2002 στο Κέντρο Διδασκαλίας Ξένων Γλωσσών του Α.Π.Θ. και είναι εξωτερικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Ca’ Foscari της Βενετίας (Laboratorio Itals). Το ερευνητικό και συγγραφικό της έργο εστιάζεται στον τομέα της Διδακτικής της Ιταλικής γλώσσας για ξένους.

Διηγήματά της έχουν διακριθεί σε διαγωνισμούς (εκδόσεις ΧΕΝ Κομοτηνής, εκδόσεις Isuku Verlag), έχουν δημοσιευτεί σε διαδικτυακά περιοδικά (Χάρτης, Book press) και άλλα υπάρχουν σε συλλογικά έργα (Νουάρ Θεσσαλονίκη – Απειλητική Νύμφη, εκδόσεις Αρχέτυπο, Αν μιλούσαμε θα μελαγχολούσαμε, εκδόσεις Τρι.ενα Πολιτισμού). Από τις εκδόσεις Τρι.ενα Πολιτισμού κυκλοφορεί το πρώτο της προσωπικό βιβλίο, Ασκήσεις παρατήρησης – 13 μετρο-ιστορίες.

Στον ελεύθερο χρόνο της ασχολείται με την καλλιγραφία, τη φωτογραφία, τη ζωγραφική, συλλέγει δαχτυλήθρες, φροντίζει αδεσποτάκια. Λατρεύει το giallo.