Ο Ρόμπερτ Λάνγκντον, καθηγητής της θρησκευτικής συμβολογίας στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, ταξιδεύει στην Πράγα με τη νοητική επιστήμονα Κάθριν Σόλομον, φιλοξενούμενη του Πανεπιστημίου του Καρόλου, για μια διάλεξη που θα δώσει η κοπέλα. Το βιβλίο που ετοιμάζει όμως η Κάθριν δεν πρέπει να βγει στο φως γιατί θα αποκαλύψει σημαντικά μυστικά που δε συμφέρει κάποιους να αποκαλυφθούν. Έτσι αρχίζει ένα ασύλληπτο ανθρωποκυνηγητό με σημαντικές υλικές και έμψυχες απώλειες όσο μια σκοτεινή δύναμη προσπαθεί να κυριαρχήσει πάση θυσία στον τομέα της επιστήμης του νου και της συνείδησης.

Το νέο μυθιστόρημα του Dan Brown κινείται στα γνωστά, οικεία και πάντα συναρπαστικά μονοπάτια συνωμοσιολογίας, μυστικών και ανατροπών. Καλοδουλεμένη πλοκή, cliffhangers στο τέλος σχεδόν κάθε κεφαλαίου, σταδιακή κορύφωση της δράσης, ανάμιξη πραγματολογικών στοιχείων με αχαλίνωτη φαντασία, ένας αγαπημένος πρωταγωνιστής, κώδικες και σύμβολα (κεντροπερίβλητα, εικονογράμματα), μυστικά και απειλή κατά της ανθρωπότητας, ανατροπές, ενδιαφέρουσα κεντρική ιδέα που παίρνει βασικές εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες, συμπεράσματα ερευνών και πορίσματα και «την προχωράει παρακάτω», σε ένα γνωστικό και γνωσιακό επίπεδο που μπορεί να το εκμεταλλευτεί κάποιος για κακό σκοπό, ένας ισχυρός εχθρός που κρύβεται στα σκοτάδια, απρόσμενες συμμαχίες, προδοσίες, ανθρωποκυνηγητά, μυστικές υπηρεσίες, απαγωγές, επιθέσεις, δολοφονίες, όλα αυτά συγκροτούν άλλο ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα δράσης και αγωνίας που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Τη λαμπερή μέρα της διάλεξης της Κάθριν Σόλομον ακολουθούν μια σειρά από φρικιαστικά γεγονότα: η Κάθριν εξαφανίζεται, ο Λάνγκντον κάνει κάτι που θα τραβήξει την προσοχή της Ούζι, της τσέχικης υπηρεσίας πληροφοριών, με αποτέλεσμα να τον κυνηγάει ο αστυνόμος Όλντριχ Γιανάτσεκ αλλά και ο Μάικλ Χάρις, νομικός εκπρόσωπος της αμερικανικής πρεσβείας. Τα ίχνη για τον εντοπισμό της επιστήμονα είναι κωδικοποιημένα κι ο Λάνγκντον αναλαμβάνει δράση. Αρχαίοι Έλληνες μαθηματικοί, αραβικοί αριθμοί, λατινικό αλφάβητο, ενωχιανά (γλώσσα μέσω της οποίας υποτίθεται ότι τα μέντιουμ επικοινωνούν με τα πνεύματα) παίρνουν και πάλι τη σκυτάλη σ’ έναν αγώνα δρόμου ενάντια στον χρόνο.

Σταδιακά μπαίνουν κι άλλοι χαρακτήρες στο παιχνίδι που θα δείξουν σε κρίσιμα σημεία την πραγματική τους ταυτότητα και τι πραγματικά αποζητούν. Για παράδειγμα, ο Μάικλ Χάρις παίζει έναν ιδιαίτερο ρόλο στην αμερικάνικη πρεσβεία, με αποτέλεσμα να διαπιστώσει αμέσως τι πραγματικά συμβαίνει, μόνο που έχει ήδη αναθέσει στην ερωμένη του, Ντάνα Ντάνεκ, υπεύθυνη των δημοσίων σχέσεων της πρεσβείας, κάτι που θα τη βάλει σε κίνδυνο. Η Δρ Μπριγκίτα Γκέσνερ, κορυφαία Τσέχα νευροεπιστήμονας, επιτυχημένη στον τομέα τεχνολογίας απεικόνισης του εγκεφάλου και στα νευροπληροφοριακά δίκτυα, είναι εκείνη που κάλεσε τη Σόλομον για τη διάλεξη, τι έχει όμως δημιουργήσει με τους συνεργούς της; Γιατί ενδιαφέρεται τόσο πολύ για το βιβλίο της Κάθριν Σόλομον και θέλει σχεδόν με το ζόρι να την οδηγήσει στο εργαστήριό της; Η Σάσα Βέσνα, βοηθός της Μπριγκίτα, είναι μια γυναίκα που ήρθε από τη Ρωσία και παθαίνει κρίσεις επιληψίας, μια κατάσταση που την οδήγησε σ’ ένα παρακμιακό κρατικό ψυχιατρικό ίδρυμα, όπου έζησε «μια ζωή ποτισμένη από τα φάρμακα και τη μοναξιά». Η Μπριγκίτα Γκέσνερ την έφερε στην Πράγα και τη θεράπευσε από τις κρίσεις της, ποιο ήταν όμως το τίμημα; Και τι θα γίνει με τα κενά μνήμης που εξακολουθεί να έχει;

Επίσης, ποιο είναι το μυστηριώδες Γκόλεμ, μια φιγούρα με μανδύα, βαριά υποδήματα, πασαλειμμένο με πηλό στο κεφάλι και γιατί στο μέτωπό του έχουν χαραχτεί τρία εβραϊκά γράμματα; Σε ποιον είναι αφοσιωμένο να προστατεύει και ως πού θα φτάσει για να το καταφέρει; Η πρέσβειρα των Ηνωμένων Πολιτειών στην Πράγα Χάιντε Νάγκελ διαπιστώνει πως ήρθε η ώρα να πάρει την κατάσταση στα χέρια της και να εκδικηθεί όσους τη δελέασαν να πάρει αυτήν τη θέση, αποκρύπτοντάς της τους πραγματικούς λόγους που την ήθελαν σε αυτό το πόστο. Έχουμε όμως και τον Τζόνας Φόκναμ, επιμελητή εκδόσεων στα κεντρικά του Penguin Random House στη Νέα Υόρκη, που είναι έτοιμος να διαβάσει το χειρόγραφο της Σόλομον, όταν μια επίθεση από χάκερ το εξαφανίζει, περνώντας από όλες τις δικλείδες ασφαλείας. Πιστός όμως στην πατροπαράδοτη σχολή έχει εκτυπώσει ένα αντίγραφο, εξ ου και πέφτει θύμα απαγωγής. Όλοι αυτοί οι χαρακτήρες και μερικοί ακόμη αγωνίζονται ο καθένας με τον τρόπο του να φυλάξει κρυμμένο ή να φέρει στο φως ή να ανακαλύψει το μυστικό των μυστικών.

Για άλλη μια φορά, ο Dan Brown έχει εντρυφήσει βαθιά στο θέμα του κι έχει στήσει έναν καλοπλεγμένο ιστό, αποκαλύπτοντας σταδιακά διάφορα πραγματολογικά στοιχεία, οδηγώντας τον αναγνώστη όλο και πιο κοντά στην κεντρική ιδέα εξαιτίας της οποίας η Κάθριν Σόλομον έχει μπει στο στόχαστρο. Ξεκινάμε από τον ορισμό της νοητικής επιστήμης: «Είναι η μελέτη της ανθρώπινης συνείδησης, ένα αντικείμενο που απασχόλησε τον άνθρωπο για αιώνες, μόνο που τα ερωτήματα αυτά τα ερευνούσαμε μέσω της θρησκείας». Οι άνθρωποι αναλογίζονται τη συνείδηση αλλά δυσκολεύονται να την προσδιορίσουν ή και να συζητήσουν γι’ αυτήν. Η μελέτη της ανθρώπινης συνείδησης χωρίζεται σε Υλισμό και Νοητική, με τους υλιστές να θεωρούν πως η συνείδηση είναι υποπροϊόν σωματικών διεργασιών και τους νοητιστές πως η συνείδηση προήλθε από μια θεμελιώδη πτυχή του σύμπαντος που δεν εντοπίζεται καν μέσα στο σώμα. Όλα αυτά γυρίζουν γύρω από τον ανθρώπινο εγκέφαλο που περιέχει 86 δισεκατομμύρια νευρώνες, οι οποίοι σχηματίζουν περισσότερες από 1 τρισεκατομμύριο συνάψεις. Αντιστοιχεί στο μόλις 2% του ανθρώπινου βάρους και καταναλώνει το 20% της ενέργειας και του οξυγόνου του αίματος.

Όσο βαθύτερα προχωράμε στην κεντρική ιδέα, τόσο πιο περίπλοκα γίνονται διάφορα συναφή θέματα γύρω από τη συνείδηση, τον φόβο του θανάτου (ο συγγραφέας κατακεραυνώνει: «Ο φόβος του θανάτου είναι ο πατέρας της θρησκείας»!), την άλω και το φωτοστέφανο, την ενόραση, ακόμη και το «σύνδρομο του σοφού», όπου κάποιος, μετά από ατύχημα, μπορεί να εμφανίσει ιδιαίτερες δεξιότητες ή γνώσεις που δεν κατείχε πριν, να παίξει βιολί π. χ. ή να μιλάει μια ξένη γλώσσα (συναρπαστικά και αυθεντικά τα παραδείγματα των ανθρώπων που αναφέρονται). Αυτές οι ανεξήγητες «γνήσιες ανωμαλίες» αμφισβητούν σε θεμελιώδες επίπεδο το υφιστάμενο μοντέλο της συνείδησης και βοηθούν στην αποδοχή πως οι εδραιωμένες επιστημονικές απόψεις για τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου έχουν πάψει να είναι επαρκείς. «Είναι καιρός για ένα νέο μοντέλο. Είναι καιρός να ομολογήσουμε ότι δε γνωρίζουμε την απάντηση σε μια απλούστατη ερώτηση: από πού πηγάζουν οι σκέψεις, τα ταλέντα και οι ιδέες μας;» (σελ. 177). Από την άλλη, μπορεί η ανθρώπινη σκέψη όταν εστιάζεται να μεταβάλλει κυριολεκτικά τη χημεία του σώματος; Υπάρχει ζωή μετά τον θάνατο; Γιατί η αγγλική λέξη για το σύμπαν βασίζεται στο uni-versum («τα πάντα ως ένα»); Γιατί οι άνθρωποι αδυνατούν να αντιληφθούν την πραγματικότητα στις γνήσιες διαστάσεις της; Συνεχίζει η συνείδηση πέρα από τον θάνατο;

Φυσικά, διατυπώνονται και καταγράφονται πληροφορίες και για δευτερεύοντα ζητήματα, όπως τι είναι η ενόραση, αν μπορεί κάποιος να προβλέψει το μέλλον και γιατί πάντα ο άνθρωπος κατέφευγε σε αστρολόγους, χαρτορίχτρες κλπ.; Ο σκεπτικιστής Ρόμπερτ Λάνγκντον δε διστάζει να αποκαθηλώσει μέχρι και τον Νοστράδαμο: έγραψε «εκτενώς, αινιγματικά και κοινότοπα», με αμφίσημες διατυπώσεις και αναφορά σε κοινότοπα γεγονότα, όπως πολέμους, φυσικές καταστροφές και συγκρούσεις εξουσίας κι αυτό μας οδηγεί στο φαινόμενο Μπαάρνουμ («είναι έντονη η επιθυμία του ανθρώπου να διακρίνει προσωπική αλήθεια σε γενικόλογες τοποθετήσεις»). Η θρησκεία είναι και σε αυτό το βιβλίο παρούσα, ώστε να αντιδιαστέλλεται με τον πραγματισμό της νευροεπιστήμης, με ενδιαφέροντα στοιχεία ανάλογα με την εκάστοτε αφορμή. Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο είναι η αναφορά στο φωτοστέφανο, το συνηθέστερο θρησκευτικό σύμβολο του πλανήτη. Είναι ο φωτεινός δίσκος που εμφανίζεται πάνω από το κεφάλι ενός πεφωτισμένου όντος και το εντοπίζουμε στην αιγυπτιακή στήλη του Ρα, στο βουδιστικό φέρετρο του Κανίσκα, σε αναγεννησιακούς πίνακες, όχι μόνο στους αγίους. Εξειδικευμένη μορφή του φωτοστέφανου είναι το ακτινωτό στέμμα που συναντάμε στα κεφάλια του Ώρου, του Πτολεμαίου, του Καίσαρα, ακόμη και του Κολοσσού της Ρόδου ή του Αγάλματος της Ελευθερίας. Ήσσονος σημασίας για την πλοκή αλλά συναρπαστικές είναι οι πληροφορίες για το λογότυπο των Starbucks (δεν είναι γοργόνα αλλά σειρήνα αφού έχει δύο ουρές) και για την ανέλιξη του Penguin Random House, του μεγαλύτερου και σημαντικότερου εκδοτικού οίκου του κόσμου, με 20.000 τίτλους κάθε χρόνο και μεικτά έσοδα πέντε δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενός κολοσσού που ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα από δύο ανθρώπους με ποικίλες και διαφορετικές λογοτεχνικές προτιμήσεις που φάνταζαν «τυχαίες» (random).

Τέλος πάντων, η καθαυτή πλοκή κλιμακώνεται διαρκώς, οι χαρακτήρες αποκαλύπτουν πολλά κρυμμένα μυστικά, όσο βυθιζόμαστε στη νευροεπιστήμη, στα μυστικά του εγκεφάλου, στη μαγεία της συνείδησης και του γύρω μας κόσμου, τόσο αρχίζει να αποκαλύπτεται το μυστικό των μυστικών. Κι όλα αυτά συμβαίνουν κυρίως στην Πράγα: «Ένα μνημείο παγωμένο στον χρόνο», ένας συνδυασμός κτηρίων ρομανικού, γοτθικού, μπαρόκ, αρ νουβό και νεοκλασικού ρυθμού, με περισσότερα από εφτακόσια καμπαναριά και πύργους, μια πόλη που για αιώνες είχε αποτελέσει ευρωπαϊκό κόμβο αποκρυφισμού. Ο Dan Brown έχει πάρει όλα τα τοπόσημα και στήνει αξέχαστες σκηνές δράσης και σασπένς: η Γέφυρα του Καρόλου, ο ποταμός Μολδάβας, η Αίθουσα Βλάντισλαβ του Κάστρου της Πράγας, η πλατεία Σταρομάκ, η Συναγωγή της συνοικίας του Γιοζέφοβ που παραμένει ανέπαφη από τον 13ο αιώνα, η έπαυλη Πέτσεκ (εδράζεται η Αμερικανική Πρεσβεία), η Βίβλος του Διαβόλου με την ανατριχιαστική ιστορία της δημιουργίας της που απεικονίζει τον Σατανά με περίζωμα από ερμίνα (σύμβολο των γαλαζοαίματων), ο Πύργος Πετρίν, το παλιό Εβραϊκό Νεκροταφείο, το καταφύγιο Φολιμάνκα των 1500 τ.μ., το πιο στοιχειωμένο μέρος της πόλης, το Καφέ Λα Μποέμ, το Κλεμεντίνουμ με τους 20.000 τόμους θεολογικής βιβλιογραφίας (αξέχαστη θα μου μείνει η απόπειρα απόδρασης με άναμμα φωτιάς μέσα σε αυτόν τον σπάνιο και πανέμορφο χώρο) και πολλά άλλα.

«Το μέλλον έρχεται καταπάνω μας όλο και γρηγορότερα, σε καθημερινή βάση» (σελ. 687). Αυτό είναι το βασικό μότο ενός μυθιστορήματος που καταφέρνει να παρασύρει τον αναγνώστη ως την τελευταία σελίδα και που αναλύει βαθιές έννοιες της συνείδησης, της νευροεπιστήμης και της εγκεφαλικής λειτουργίας, κάτι που απαιτεί λίγο χρόνο κατανόησης παραπάνω αλλά το τελικό αποτέλεσμα εντυπωσιάζει. Σίγουρα θα υπάρξουν και ενστάσεις ή εύλογες απορίες, όπως για παράδειγμα η χτυπητή έλλειψη φύλαξης σε ένα σημαντικό μέρος με τη δικαιολογία ότι «δεν είναι σε λειτουργία ακόμη» ή ότι, αντί να το βάλουν στα πόδια αυτοί που βρίσκουν τις αποδείξεις που ζητάνε, προτιμούν να αναλύσει ο ένας στον άλλον τι βρήκαν και πόσο σημαντικές είναι κλπ. Με χιούμορ («Μέσα κοινωνικής δικτύωσης… Το μεγαλύτερο δώρο για τις υπηρεσίες πληροφοριών, από την εποχή που η Καθολική Εκκλησία εφηύρε την εξομολόγηση», σελ. 192), εκπλήξεις, πραγματολογικά στοιχεία, καλογραμμένη πλοκή εκτυλίσσεται μια συναρπαστική περιπέτεια γεμάτη καλούς και κακούς, προδοσίες και εγκλήματα, ανατροπές και απρόσμενες εξελίξεις, μυστικές υπηρεσίες και επιστημονικά εργαστήρια, γενικά με όλα τα γνωστά και οικεία χαρακτηριστικά γνωρίσματα των μυθιστορημάτων του Dan Brown.