Ο Ντανίλο Κις (Данило Киш, 1935–1989) υπήρξε από τις κορυφαίες μορφές της γιουγκοσλαβικής λογοτεχνίας: μυθιστοριογράφος, διηγηματογράφος, δοκιμιογράφος και μεταφραστής με ευρωπαϊκή ακτινοβολία. Ξεχώρισε ως μυθιστοριογράφος, δημιουργώντας έργα με έντονη αυτοβιογραφική διάσταση και ιστορική ευαισθησία· ως διηγηματογράφος, καλλιεργώντας την τέχνη της σύντομης φόρμας με τρόπο ποιητικό και ταυτόχρονα τεκμηριακό· ως δοκιμιογράφος, διατυπώνοντας στοχασμούς για τη λογοτεχνία, την Ιστορία και τον ρόλο του συγγραφέα· και ως μεταφραστής, φέρνοντας σε επαφή το γιουγκοσλαβικό κοινό με τη ρωσική, γαλλική και ουγγρική γραμματεία. Αυτοχαρακτηριζόταν ως συγγραφέας «εθνογραφικής σπανιότητας» υπογραμμίζοντας την πολυπολιτισμική του καταγωγή και τη διαπολιτισμική του ταυτότητα· στοιχεία που διαμόρφωσαν μια κοσμοπολίτικη, αντιεθνικιστική οπτική και μια γραφή στραμμένη στην ηθική της μνήμης και της μαρτυρίας. [...]
Ο Κις, στην Ηλέκτρα, αφορμάται από τα αρχετυπικά μοτίβα του Ευριπίδη, τα οποία όμως ανασχηματίζει μέσα σε έναν σύγχρονο δραματικό κόσμο. Στο πλαίσιο αυτό, η σκληρότητα της κυβέρνησης, η επιθυμία για εξουσία και η αβεβαιότητα της μνήμης υπό την επήρεια της πλάνης παύουν να είναι απλώς θεματικές συντεταγμένες: μετατρέπονται σε ιδεολογική βασιμότητα, δηλαδή σε μηχανισμό με τον οποίο οι πράξεις και οι επιλογές των προσώπων αιτιολογούνται, νομιμοποιούνται ή αμφισβητούνται. Ο Κις χρησιμοποιεί στοιχεία από την αρχαία παράδοση ως βάση, πάνω στην οποία δημιουργεί έναν κόσμο όπου η τραγικότητα παρουσιάζεται με σύγχρονους όρους: κρατική βία, μηχανισμούς ελέγχου και κατασκευασμένες ιστορίες.
[...]

Συνοψίζοντας, η Ηλέκτρα του Κις είναι περίπλοκη όχι απλώς ως προς τη μορφή της αλλά ως προς το ηθικο-πολιτικό της πεδίο: από τα ευριπίδεια αρχετυπικά σχήματα, ο δημιουργός οικοδομεί ένα σύγχρονο εργαστήριο ιδεολογίας, όπου η κρατική σκληρότητα, η βούληση για εξουσία και η εύπλαστη μνήμη συνθέτουν τους όρους της πράξης. Μέσα σε αυτό το πλέγμα, το «ματωμένο νήμα» δεν είναι μόνο σύμβολο της μοίρας∙ είναι ορατή ραφή που μαρτυρά πώς ράβονται οι ιστορίες, πώς νομιμοποιούνται οι πράξεις και πώς η εκδίκηση κινείται διαρκώς στο κατώφλι ανάμεσα στη δικαιοσύνη και στη νέα ύβρη.

*
Μίσος και Φόβος: Τα συναισθήματα του μίσους και του φόβου αναδεικνύονται ως οι δύο κυρίαρχοι άξονες που διαποτίζουν και κατευθύνουν τη δράση των ηρώων στην πορεία τους προς τη δικαίωση, υπό τον διπλό παρονομαστή του θεϊκού και του ανθρώπινου νόμου. Ο διττός αυτός παρονομαστής δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό πλαίσιο, αλλά ως κανονιστικό φίλτρο που κρίνει την ηθική αποτίμηση των πράξεων: από τη μία, το θείο πρόσταγμα με τους άκαμπτους κανόνες της θέμιδος∙ από την άλλη, ο ανθρώπινος νόμος με τις απαιτήσεις της κοινωνικής ευταξίας και της πολιτικής νομιμοποίησης. Μέσα σε αυτή την ένταση, η ψυχική κατάσταση των προσώπων αποκτά κανονιστική βαρύτητα, διότι το πώς νιώθουν (μίσος/φόβος) τροφοδοτεί το τι πράττουν (εκδίκηση/τιμωρία) και πώς αυτό ερμηνεύεται (ύβρις/δικαιοσύνη).
Το μίσος δρα ως πρωτογενής κινητήρια δύναμη των εκδικητών, δηλαδή της Ηλέκτρας και του Ορέστη. Στην Ηλέκτρα, το μίσος προσλαμβάνει μορφή διαρκούς μνήμης και ηθικής εμμονής: λειτουργεί ως φρουρός της οικογενειακής τιμής και ως αντίρροπη δύναμη στη λήθη ή στην ανοχή της αδικίας. Στον Ορέστη, το ίδιο συναίσθημα προσδένεται σε μία πράξη που απαιτεί εκτέλεση και ευθύνη: η εκδίκηση δεν είναι απλώς εσωτερική παρόρμηση, αλλά καθίσταται εφικτή μόνο μέσω μιας συγκεκριμένης και ακραίας πράξης απονομής δικαιοσύνης. Έτσι, το μίσος δεν είναι τυφλό—προσλαμβάνει λειτουργία αποκατάστασης της τάξης στον οίκο, χωρίς ωστόσο να ακυρώνει τον κίνδυνο της ύβρεως, εφόσον το μέσον (αιματοχυσία) απειλεί να αναπαραγάγει την ίδια την αταξία που υποτίθεται πως θεραπεύει.
Ο φόβος, με τη σειρά του, εκκινεί από τους ίδιους τους εκδικητές και διευρύνεται σε όσους αποτελούν αντικείμενο και αφετηρία της πράξης τους: στη μητέρα τους Κλυταιμήστρα και στον Αίγισθο, τον νέο ηγεμόνα και εραστή της. Ο φόβος εδώ έχει διπλή φορά. Για τους δράστες, είναι ο φόβος του ηθικού μολυσμού, της κοινωνικής αποδοκιμασίας και της πιθανής θεϊκής τίσεως αν υπερβούν το μέτρο. Για τα θύματα της επικείμενης τιμωρίας, είναι ο φόβος της απώλειας της εξουσίας, της έκθεσης της ενοχής και της αναπόδραστης ανταπόδοσης. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο φόβος επικυκλώνει το δράμα: γίνεται ταυτόχρονα προεικόνιση του τι θα συμβεί και απόδειξη ότι το άδικο ήδη συντελείται και απαιτεί εκρίζωση.